Parlementsvoorzitter

Het is in Nederland niet echt opgevallen, maar er is de afgelopen maanden een heuse politieke strijd gevoerd om het voorzitterschap van het Europees Parlement. Een strijd die gisteren heeft geleid tot de verkiezing van de Ier Pat Cox tot eerste man van het enige direct door de burgers gekozen college in Europa. In de komende tweeënhalf jaar zal hij als voorzitter van het parlement betrokken zijn bij voor Europa cruciale zaken als de uitbreiding met een flink aantal landen en institutionele hervormingen.

Met Cox als voorzitter zijn in elk geval in theorie de voorwaarden geschapen om het Europees Parlement te ontdoen van zijn imago als geldverslindend, niet terzake doend reis- en praatcircus. Tijdens zijn `verkiezinscampagne' onder de 626 Europarlementariërs heeft Cox herhaaldelijk gepleit voor een meer politiek georiënteerd parlement, dat zich minder met technische kwesties en stemmingen bezighoudt. Afkomstig uit het op één na kleinste EU-land en als liberaal niet behorend tot een van de twee dominante machtsblokken in het Europees Parlement, kan Cox zich een redelijk ongebonden positie veroorloven. Maar tegelijkertijd moet worden erkend dat in het Europa waar de macht van het getal toch vaak nog overheersend is, dit tevens zijn zwakte kan zijn.

Bemoedigend is wel dat de verkiezing nu eens niet de uitkomst is van een `een-tweetje' tussen socialisten en christen-democraten die de afgelopen twintig jaar met elkaar de dienst meenden uit te kunnen maken in het parlement. De christen-democraten hebben de `vanzelfsprekende' samenwerking doorbroken en gekozen voor een combine met de liberalen. Het gevolg was dat de socialistische kandidaat David Martin het in de derde stemmingsronde met 237 tegen 298 stemmen moest afleggen tegen Cox, die ook de stemmen van de Groenen en het rechtse blok kreeg.

Volgens Cox betekent de strijd die aan zijn verkiezing is voorafgegaan dat hij als voorzitter over een grotere legitimiteit zal kunnen beschikken. Dat moet nog blijken. Voor legitimiteit is vooral van belang dat hij voorzitter is van een beter functionerend parlement, dat minder naar binnen is gekeerd en tot het uiterste gebruik maakt van de – nog altijd – bescheiden bevoegdheden. Aan Cox de taak daarvan werk te maken. Voor de nieuwe toetreders is het een goed signaal dat de voorzitter van het parlement niet uit een van de grote EU-landen komt. Maar ook voor Ierland zelf is de verkiezing van hun landgenoot een signaal, want het waren de Ieren die vorig jaar in een referendum het Verdrag van Nice verwierpen.

Het Europees Parlement heeft een nieuwe voorzitter. Pat Cox zal de komende tijd nauw betrokken zijn bij gesprekken over de noodzakelijke hervormingen van de Europese instellingen. Het parlement kan daarbij niet buiten beschouwing blijven. Van het grootste belang is dat het Europees Parlement meer macht krijgt en herkenbaarder voor de burgers wordt. Cox heeft wat dat betreft verwachtingen gewekt. Zijn voor Straatsburgse begrippen onorthodoxe verkiezing is een aansporing die verwachtingen waar te maken.