Moeilijke dingen in oorlog

Kumrije, een Albanese vrouw uit Kosovo, zegt dat ze dood wil. Khadra, uit Somalië, hoort de stemmen van de kinderen die ze is kwijtgeraakt. ,,Mama, mama'', roepen ze. Mansour uit Tsjetsjenië eet maar één keer per dag. Hij denkt aan de mensen uit zijn land die in vluchtelingenkampen zitten en niks te eten hebben.

Kumrije, Khadra en Mansour zijn patiënten van De Vonk in Noordwijkerhout. Daar worden ieder jaar zo'n honderd getraumatiseerde vluchtelingen opgenomen. Ze blijven er vier tot zes maanden. In de documentaire De wereld heeft vele gezichten vertellen hulpverleners dat ze aan behandeling van de trauma's nauwelijks toekomen. Psychiater Ronald Rijnders: ,,Je studeert heel lang om dan te kunnen zeggen: je moet vroeg naar bed.'' Sociotherapeut Gea Beenhakker zegt dat het vooral gaat om ,,het hier en nu'' en ,,de toekomst''. ,,Als men teruggaat naar het verleden, lukt het niet meer om het leven in de hand te houden.''

De vluchtelingen krijgen Nederlandse les, muziektherapie, creatieve therapie, ze gymen, ze doen mee aan groepsgesprekken. Ze leren dat ze niet de hele dag moeten denken aan wat ze hebben meegemaakt. Als ze geen zin hebben in creatieve therapie omdat ze nachtmerries hadden, worden ze voorzichtig toch naar die therapie gestuurd: ,,Je kunt ervoor kiezen wél te gaan en te vragen of ze wat ontspannends voor je hebben.''

In de documentaire wordt niet uitgelegd hoe de vluchtelingen in De Vonk terecht zijn gekomen. Wie heeft ze doorverwezen? Is er een wachtlijst? Wat betekent opname voor de procedure om een verblijfsvergunning te krijgen? Het gaat in de uitzending vooral over het verdriet en de angst van de vluchtelingen. Er worden vaak nerveus bewegende benen of voeten in beeld gebracht. Er wordt gezucht, gehuild, mensen zitten met hun gezicht in hun handen. De bedoeling is duidelijk, en de hulpverleners zeggen het een paar keer: ze hebben `moeilijke dingen' meegemaakt in de oorlog. Maar extra drama is bij zo'n onderwerp niet nodig. De verhalen van de vluchtelingen zijn indringend genoeg, ook als ze maar weinig zeggen.

Mooi is het beeld van Kumrije uit Kosovo, die aan het eind van de documentaire een eend vasthoudt. Ze kust het dier en zegt: ,,Ik heb al bijna drie jaar geen eend meer vastgehouden.'' Tegen de psychiater zegt ze: ,,Hier heb ik genezing gevonden.'' Maar hoe die genezing precies tot stand is gebracht blijft onduidelijk. Ze had het in De Vonk gezellig, ze kreeg aandacht. Hulpverleners zeggen dat ze `veiligheid' en `support' bieden. Was dat genoeg voor Kumrije?

De wereld heeft vele gezichten, Humanistische omroep, Ned.1, 22.50-23.45u.