Drama met hoofdkomiek Berlusconi

Het optreden van de Italiaanse regering bedreigt de democratische regels en betekent een ramp voor de politieke cultuur van het land, vindt Bernardo Bertolucci.

In ons land is iets paradoxaals aan de hand: een regering met een grote parlementaire meerderheid, op een democratische manier gekozen, lijkt juist dezelfde democratische regels dankzij welke zij de verkiezingen heeft gewonnen, aan de macht is gekomen en trouw (aan de grondwet, red) heeft gezworen tegenover de president van de Republiek, ongedaan te willen maken.

Je vraagt je als vanzelf af of wat er nu gebeurt een eindeloze reeks tests is op een breed terrein, previews in alle richtingen om te ontdekken hoever de hoofdkomiek en zijn entourage kunnen gaan ten opzichte van de burgers, of dat het schouwspel al echt is begonnen zonder dat we het in de gaten hadden en we ons al helemaal in de eerste akte bevinden.

Juist dezer dagen probeert de minister van Justitie een rechter over te plaatsen om zo een proces te annuleren waarin de bekendste beklaagde de premier is. De minister vindt het niet nodig om zijn onhandige interventie te rechtvaardigen, het staatsvijandige geweld en de gangsterachtige vulgariteit ervan te camoufleren: hij blijft onwrikbaar, glimlacht en zegt dat alles voor iedereen helder is. Er wordt veel geglimlacht bij centrum-rechts, de PR-mensen zullen iedereen wel een imago van 'sympathieke schurk' hebben geadviseerd. [...] Men probeert het misdrijf te laten verjaren, zoals onlangs is gebeurd met andere misdrijven van dezelfde aangeklaagde.

Dit verhaaltje heeft verder geen commentaar nodig. Het is maar een voorbeeld van de dagelijkse show waaraan de mensen die aan het einde van de dag televisie kijken, al snel gewend zijn geraakt. Het is inderdaad zo, en het valt niet makkelijk dat te geloven, dat het resultaat van de previews en de opiniepeilingen gunstig uitvallen voor de hoofdkomiek, voor zijn regie en zijn taalgebruik, zelfs voor zijn glimlach, die hij zo vastberaden laat zien dat het soms lijkt dat het pijn doet.

Dit roept een vraag op: wat voor gevlei, wat voor valse beloftes, wat voor bezeten drang om te consumeren en wat voor dramatische teleurstellingen hebben ertoe geleid dat een groot deel van de Italianen is afgegleden naar het meest dramatische verval, het verval waarvan je je niet bewust bent, het verval van wie kijkt zonder te zien, van wie hoort zonder te begrijpen, van wie niet weet te oordelen over anderen en over zichzelf.

Het is een zeer ernstige culturele ramp. Uit conformisme en onwetendheid heeft links dit culturele probleem al bij het ontstaan ervan genegeerd, het opzij geschoven in de illusie op basis van gelijkwaardigheid de stompzinnige tango van de kijkcijfers en de opiniepeilingen te kunnen dansen. Links is medeplichtig aan deze catastrofe en is zo bloedeloos geworden dat het de verkiezingen (en zijn gezicht) heeft verloren. Misschien kan links nog het oor van de Italianen terugwinnen, kan het zichzelf hervinden en ons weer vinden. En misschien hoeven we dan niet de vernedering te ondergaan, over enige tijd, om aan de Europese Unie politiek asiel te vragen, een paradoxaal idee dat me nu net invalt en dat me tegelijkertijd aan het lachen en aan het huilen brengt.

Bernardo Bertolucci is filmregisseur. Hij sprak deze tekst dit weekeinde uit op een symposium in het Collège International de Philosophie in Parijs.