Alles blijft afhangen van strenge keuring

Een halfjaar onderhandelden de sociale partners over de aanpak van het aantal arbeidsongeschikten. Nu zijn ze eruit. Alleen het CPB kan nog roet in het eten gooien.

De druk om er uit te komen was groot en het lijkt nu echt gelukt. De werkgevers en vakbonden wilden koste wat het kost voorkomen dat de hete aardappel van de WAO volledig zou worden doorgeschoven naar de politiek. Want als PvdA en VVD íets hebben bewezen, de afgelopen zeveneneenhalf jaar, dan is het dat ze het over de WAO niet eens kunnen worden. Een nieuw politiek debat over de WAO aan de vooravond van de verkiezingen zou uitmonden in een slagveld. De uitkomst ongewis zou zijn, dat wisten de sociale partners. ,,Het zou een gigantische puinhoop zijn geworden'', zegt een van de onderhandelaars in de Sociaal Economische Raad (SER).

Het aantal arbeidsongeschikten gaat mede dankzij het gebrek aan daadkracht in politiek Den Haag gestaag richting het miljoen, er zijn er nu al meer dan 950.000. Jaarlijks stromen ruim 100.000 nieuwe mensen de WAO in, gemiddeld 80.000 gaan er juist weer uit. Met name aan die grote instroom moet snel iets gebeuren, daarover zijn vakbonden, werkgevers en alle politieke partijen het wel eens. Maar over de vraag hoe dat moet gebeuren, bestond tot dusver grote onenigheid.

Na een halfjaar onderhandelen zijn de vakbonden FNV, CNV en Unie MHP gekomen tot ,,een akkoord op hoofdlijnen'' met de werkgeversorganisaties VNO-NCW, MKB Nederland en LTO. Met name het feit dat MKB Nederland, de organisatie die 165.000 bedrijven vertegenwoordigt, de afgelopen week overstag ging, was van groot belang. ,,Ik durf dit akkoord te verdedigen'', zegt MKB-voorzitter H. de Boer. MKB dreigde een maand geleden nog op te stappen uit het overleg.

De SER-partijen verwachten dat met hun voorstel, dat de komende maanden nog wel op details moet worden uitgewerkt, de instroom kan worden beperkt tot zo'n 25.000 WAO'ers per jaar. In dat geval levert het stelsel een besparing op ten opzichte van het huidige systeem. Maar als er meer dat 35.000 nieuwe volledig afgekeurde WAO'ers per jaar bijkomen, dan is het nieuwe stelsel juist duurder dan het huidige, doordat de uitkering aan WAO'ers straks hoger wordt. De vraag is echter of het haalbaar is zo'n forse teruggang van de instroom te bereiken. Het Centraal Planbureau moet daar met een quick-scan eind deze week antwoord op geven.

Werkgevers en zieke werknemers blijven in nieuwe stelsel twee jaar tot elkaar veroordeeld, nu geldt de ziektewet slechts voor één jaar. De werknemer houdt het eerste jaar honderd procent van zijn loon, de vakbonden wilden daar niet aan tornen. Het tweede jaar zal de zieke werknemer wel terugvallen tot waarschijnlijk 70 procent van zijn inkomen. De sociale partners verwachten dat deze `financiële prikkel' voldoende zal zijn om zieke werknemers die daartoe eigenlijk wel in staat zijn, te stimuleren weer aan het werk te gaan.

Alleen zieke werknemers van wie bij de WAO-keuring komt vast te staan dat zij minimaal vijf jaar niet meer kunnen werken, zouden straks nog een volledige uitkering mogen krijgen. Met deze `duurzaamheids-eis' verwachten de sociale partners dat de grote groepen werknemers die nu om psyschische redenen arbeidsongeschikt raken, niet meer in de WAO komen, doordat zij met een goede behandeling meestal binnen vijf jaar te genezen zijn.

De uitkering voor de volledig arbeidsongeschikten wordt wel hoger dan nu: 75 procent van het gemiddelde laatst verdiende loon over de afgelopen drie jaar. De facto betekent dat 72,5 procent meer, circa 5 procent meer dan een volledig arbeidsongeschikte nu krijgt.

Daarmee wordt het voor zieke werknemers en hun werkgevers aantrekkelijk om in de categorie `volledig afgekeurd' te komen. Wie niet als duurzaam arbeidsongeschikt wordt betiteld, krijgt `slechts' WW en later een IOAW-uitkering. Deze laatste is een `aangeklede' bijstandsuitkering, die niet wordt verrekend met het inkomen van de partner en het vermogen.

De druk op de keuringsartsen om zieke werknemers toe te laten tot de categorie van duurzame arbeidsongeschikten zal groot worden. De SER-onderhandelaars erkennen dat hier dan ook Achilleshiel van hun akkoord zit. De keuringsartsen moeten de strenge criteria niet aan hun laars lappen. De onderhandelaars wijzen er op dat niet zij, maar het kabinet voor de uitvoering van de WAO verantwoordelijk is.

Ook de regeling voor de tweede groep WAO'ers, werknemers van wie wordt bepaald dat zij gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn – kan voor werknemers aantrekkelijk zijn. Ze kunnen niet ontslagen worden. Een keuringsarts van de verzekeraar zal bepalen hoeveel `verdiencapaciteit' zij nog hebben. Als zij voor 40 procent werken, dan moet de werkgever hen ook 40 procent van het loon betalen. Over de overige 60 procent krijgt de werknemer 70 procent van zijn laatstverdiende loon. Daarmee bestaat de kans dat deze regeling voor werkgevers en werknemers gebruikt wordt om tegen gunstige voorwaarden parttime te werken.

Sociale partners moeten de komende maanden nog de details van hun advies uitwerken, en het venijn zit vaak in die details. Het kabinet zou dit advies moeten gebruiken om nog voor de verkiezingen met een eigen plan te komen dat zowel voor PvdA als VVD acceptabel is. De PvdA heeft al aangegeven een SER-akkoord te volgen. De VVD wil veel verder gaan. De liberalen pleiten in het verkiezingsprogramma voor een zogeheten referte-eis van vijf jaar. Dat zou betekenen dat iemand die nog geen vijf jaar heeft gewerkt, geen WAO-uitkering zal krijgen. Voor PvdA en vakbonden is dit onbespreekbaar.

Het CPB heeft nu de belangrijkste troef in handen. Als de rekenmeesters eind deze week gunstige effecten aantonen, kan de VVD daar niet omheen. De liberalen hebben immers altijd geroepen dat alles dat maar enigszins effect heeft mag worden ingevoerd. Misschien dat Hoogervorst (VVD) nog kan proberen het CPB te bewegen enkele kritische kantekeningen te plaatsen, zodat een hardere ingreep gerechtvaardigd is.