Identiteit

De visie die historicus Gert Buiten `Zoek identiteit niet in het verleden' (NRC Handelsblad, 27 december) tegenover die van H.M. van den Brink (in magazine M van 22 december) plaatst, oogt misschien wel sympathiek, maar met zijn hoog wishful thinking-gehalte betreffende de nieuwe, maakbare culturele identiteit van de nieuwkomers komt deze echter te oppervlakkig over.

Volgens Buiten lost het probleem vanzelf op als de nieuwkomers hun identiteit wijd genoeg openstellen voor nieuwe ontwikkelingen en gewijzigde omstandigheden. Volledig aanpassen en voorbeeldig integreren wil bij velen helaas niet lukken en niet uitsluitend omdat zij zich niet genoeg openstellen. Ze voelen zich nergens bij horen. Het nieuwe vaderland biedt hun blijkbaar niet genoeg houvast.

Nota bene: stellen de autochtonen zich wel altijd genoeg open voor de nieuwkomers? Zijn zij oprecht in hun achtergrond geïnteresseerd? Of zijn zij, heel tolerant welteverstaan, hun eigen culturele bagage aan het bewaken?

In zijn opvatting dat de mensen een anker in de wereld nodig hebben kan Van den Brink zich gesterkt voelen door de ideeën van de Pools-Canadese schrijfster Eva Hoffann. In haar essay, gewijd aan het kosmopolitisme (tijdschrift Nexus, nr 26/2000), wijst zij op het belang van het sterke menselijke verlangen naar een betekenisvolle hechting. Als voorstander van een geworteld kosmopolitisme vindt zij dat teneinde met andere culturen contact te kunnen maken men zijn eigen cultuur grondig moet kennen.

De wereldberoemde Pools-Britse schrijver Joseph Conrad (Jozef Korzeniowski), een ultieme kosmopoliet die zijn imposante literaire oeuvre in het Engels (zijn derde taal) schreef, heeft zijn ideeën omtrent de menselijke behoefte aan een betekenisvolle hechting in zijn boek `Lord Jim' als volgt geventileerd: ,,Elk grassprietje op aarde heeft een plek waar hij zijn levenskracht vandaan haalt; ook de mens is in zijn geboortegrond geworteld en tegelijk met het leven put hij er zijn geloof uit.''

Conrad voelde zich als schrijver een Engelsman. Hij verliet zijn geboorteland al op zeventienjarige leeftijd. Zijn Poolse wortels echter heeft hij nooit verloochend. De correspondentie met zijn familie en vrienden voerde hij in het Pools. Na vele jaren geen Pools meer te hebben gesproken is hij dat tegen zijn vijfenvijftigste weer gaan doen.

Natuurwetenschappelijk beschouwd is het onmiskenbaar dat in de wereld om ons heen panta rhei geldt alles is aan een voortdurende verandering onderhevig. Het neemt echter niet weg dat wij ons cultureel verleden links moeten laten liggen. Integendeel. De Britse historicus Norman Davies vatte deze gedachte als volgt samen: ,,Om te weten waar hij heen gaat moet de mens weten waar hij vandaan komt. Een volk zonder geschiedenis blijft dwalen als een mens zonder geheugen.''