De val van Enron

Enron is in Nederland geen bekende bedrijfsnaam, maar het is een naam die in de gaten gehouden moet worden. Het Amerikaanse energiebedrijf ging in december bankroet. Het had zijn hoofdkantoor in Houston en volgens de Texaanse traditie dat in de lone star state alles altijd groter is, betrof dit het grootste bankroet uit de Amerikaanse geschiedenis. Een bedrijf kan failliet gaan, ook als het een onderneming is die in de jaren negentig gold als pionier in de geliberaliseerde energiemarkt, een favoriet van beleggers was en een lieveling van de bekendste managementtheoretici. Aandeelhouders slikken hun verliezen, banken schrijven hun leningen af, het personeel gaat op zoek naar een andere baan en de restanten van het bedrijf worden verkocht of maken een doorstart.

Zo gaat dat normaal gesproken, maar Enron is geen normaal bedrijf. Het was een typisch jaren-negentig geval met een enorme politieke invloed. Sinds het bankroet zijn in Amerika acht verschillende onderzoeken naar Enron op gang gekomen drie in het Huis van Afgevaardigden, twee in de Senaat, plus onderzoeken van de beurstoezichthouder, het ministerie van Justitie en het ministerie van Arbeid. Er zijn ten minste drie lijnen die maken dat de val van Enron de komende maanden veel aandacht zal trekken tot in het Witte Huis.

Ten eerste de vraag naar de liberalisering van de energiemarkten. Was de opkomst en ondergang van Enron een bedrijfsongeval, een uitwas in een onvoldoende gereguleerde markt of het gevolg van een beurshype? Hiermee samenhangend spelen de kwestie van het pensioenfonds van Enron dat in eigen aandelen belegde, waardoor het personeel niet alleen zijn baan, maar ook zijn pensioenbesparingen kwijt is. Dit zal aanleiding zijn voor heftige discussies tussen voor- en tegenstanders van vrije energiemarkten.

De tweede kwestie heeft te maken met de controle op de boekhouding. Arthur Andersen LLP, de accountants van Enron, schuift op van getuige in het debacle naar verdachte. De aanwijzingen stapelen zich op dat Andersen eraan heeft meegewerkt om de cijfers te flatteren. Andersen heeft inmiddels bevestigd dat het documenten heeft vernietigd vlak voordat Enron zijn verliezen openbaar maakte. De macht van accountants Andersen behoort tot het handjevol grote accountantsfirma's in de wereld staat niet alleen in het geval-Enron ter discussie. Steeds vaker duiken verhalen op waaruit blijkt dat accountants zich gevoelig tonen voor de belangen van hun cliënt. Dat is schadelijk voor een beroepsgroep die het als geen ander moet hebben van onpartijdigheid en absoluut vertrouwen.

De derde lijn kan uitgroeien tot een Amerikaans schandaal. Als typisch Texaanse onderneming onderhield Enron nauwe contacten met de Bushes vader en zoon en hun politieke vrienden. De personele verbindingen tussen de energiesector en de huidige regering zijn talrijk. Enron was een enthousiast sponsor van de Bush-campagne en was nauw betrokken bij de opstelling van de nieuwe energiewet door vice-president Cheney. In de weken voorafgaand aan het bankroet zocht het bedrijf hulp van het Witte Huis voorzover bekend overigens zonder resultaat.

Het is te vroeg om vast te stellen dat Enron voor president Bush zal uitgroeien tot de Whitewater-affaire die zijn voorganger Clinton in het Witte Huis jarenlang heeft achtervolgd. Maar de messen worden in Washington geslepen en de onderzoekingen breiden zich uit.