De koning en de poortwachter

Wat kan je op feestjes nu even beter niet vertellen? Werkzaam zijn bij de Spoorwegen. Nog steeds aandelen UPC hebben. Accountant zijn bij Andersen. De reputatie van Andersen had al een deuk gekregen door de deconfiture van het Amerikaanse energiebedrijf Enron, de meest geruchtmakende zaak sinds de val van Long Term Capital Management in 1998. De manier waarop Enron activiteiten uit de balans hield, door ze onder te brengen in zogenoemde `partnerships', was al kwestieus, en straalt af op de accountant die dat allemaal goedkeurde. Nu het er ook nog op lijkt dat werknemers van Andersen documenten van Enron hebben vernietigd – een doodzonde voor een boekencontroleur – wordt in de VS zelfs openlijk getwijfeld aan het voortbestaan van Andersen zelf.

De reputatieschade is groot en mogelijk dodelijk. Maar dat betekent niet dat de andere grote kantoren buiten schot blijven. De beroepsgroep heeft de laatste jaren al meer averij opgelopen. De combinatie van consultancy en accountancy kan zorgen voor belangenverstrengeling. In het internettijdperk bleek dat accountants zich in de VS door veelbelovende maar krap bij kas zittende start-ups lieten uitbetalen in aandelen of opties. Dat is geen recept voor objectiviteit.

De afsplitsing van consultancy is inmiddels in volle gang. Andersen-consultants zijn afgesplitst in Accenture. Ernst & Young-consultants verhuisden naar Cap Gemini. Maar de problemen bij het kernbedrijf, de accountancy zelf, zijn daarmee nog niet verdwenen.

Dichter bij huis waren de zaak-Baan (accountants Ernst & Young en PricewaterhouseCoopers) en Lernout & Hauspie (accountant: KPMG). In zulke gevallen kan de accountancy zich verweren met het argument dat hij tegen eventuele fraude niets kan doen. De accountant is afhankelijk van het materiaal dat hij aangeleverd krijgt. Maar de lijn is dun. Op dit moment loopt een zaak van de stichting SOBI tegen de manier waarop KPN de aankoop van het Duitse E-plus heeft opgevoerd op zijn balans. En daar was accountant PricewaterhouseCoopers wel degelijk bij.

Hoe meer bedrijven er tijdens de huidige recessie omvallen, hoe vaker de vinger zal wijzen naar de laatste poortwachter. En die is kwetsbaar geworden. De buitenstaander moet concluderen dat, in het klimaat van veeleisende en assertieve beleggers, de neiging van bedrijven om zoveel mogelijk resultaat uit de balans te persen zeer is toegenomen. De accountant blijft worstelen met zijn eeuwige probleem: de controle van het bedrijf dat daar zelf voor betaalt. Zijn klant is koning en onderdaan tegelijk.