Berlusconi ontketent opstand onder magistraten

De regering-Berlusconi wil meer greep op de rechterlijke macht. De magistraten moeten daar niets van hebben.

Een officiële oorlogsverklaring is het enige dat nog ontbreekt aan de hoogoplopende strijd tussen de Italiaanse magistratuur en premier Silvio Berlusconi met zijn aanhang.

Het parket in Milaan, dat een aantal onderzoeken tegen Berlusconi heeft lopen, is bezig ,,met niets minder dan een opstand tegen de staat'', zei Renato Schifano, fractieleider van Berlusconi's partij Forza Italia in de Senaat, begin deze maand. Zaterdag kwam het antwoord van de procureur-generaal in Milaan, Francesco Saverio Borrelli. Hij trok een vergelijking met de Piave-linie in 1917, toen Italiaanse troepen achter deze rivier in het noordoosten weerstand boden tegen de Duitse en Oostenrijks-Hongaarse troepen. We moeten ,,standhouden, standhouden, standhouden'', zei Borrelli.

Zo fel is Borrelli, die over een paar maanden met pensioen gaat, nog nooit geweest. Voor Berlusconi valt hij in de categorie ,,rode toga's'', de gangmaker achter een reeks corruptie-onderzoeken. Onder Borrelli's supervisie is tien jaar geleden in Milaan het grote smeergeldonderzoek Schone Handen op gang gekomen. Hij zegt dat het in juni vorig jaar aangetreden kabinet-Berlusconi probeert de lastposten in het justitiële apparaat te intimideren, te demoniseren en onder controle te brengen.

Borrelli staat niet alleen in zijn kritiek. Uit protest tegen de plannen om meer greep te krijgen op de rechters trokken in heel Italië zaterdag bij de opening van het justitiële jaar magistraten hun zwarte werktoga aan in plaats van de met hermelijn afgezette toga voor feestelijke gelegenheden. Om dezelfde reden was het bestuur van de Nationale Associatie van Magistraten vorige maand al afgetreden.

Borrelli wees er in zijn aanval op het centrum-rechtse kabinet op dat na 11 september een aantal prominente officieren van justitie hun politiebewaking zijn kwijtgeraakt, omdat de agenten elders nodig zijn. Onder hen is ook Ilda Boccassini, nu in Milaan, maar daarvoor op Sicilië een onbevreesd aanklager van de maffia. ,,Toevallig, puur toevallig, zijn de escortes ontnomen aan dezelfde magistraten die de aanklacht tegen de regeringsleider ondersteunen'', zei Borrelli in bijtende bewoordingen.

Berlusconi heeft nooit een goede relatie gehad met de justitie, sinds die midden jaren negentig onderzoeken tegen hem begon op verdenking van financiële fraude en corruptie. Een aantal zaken is afgerond zonder sanctie tegen hem, onder andere wegens verjaring. Maar er lopen nog drie rechtszaken, waaronder het proces waarin hij en zijn voormalige advocaat Cesare Preveti worden beschuldigd van omkoping van rechters bij een poging het voedingsconcern SME in handen te krijgen.

Sinds zijn verkiezingsoverwinning heeft Berlusconi zijn politieke macht gebruikt om te proberen zijn problemen met de justitie op te lossen. Dezelfde personen die Berlusconi als advocaat hebben verdedigd, stellen nu als parlementariërs mede de justitiewetten op. De strafbaarheid van financiële fraude is verminderd. De uitwisseling van informatie met andere landen (essentieel in het onderzoek naar het financiële netwerk dat de rijkste man van Italië had opgebouwd) wordt bemoeilijkt nu de simpelste vormfouten die verzoeken om informatie al ongeldig kunnen maken. Het is makkelijker geworden om zwart geld in het buitenland terug in het land te brengen. En er liggen plannen om de regeringspartijen controle te geven over het vervolgingsbeleid.

Directe aanleiding voor de uitbarsting van Borrelli is een omstreden besluit van de minister van Justitie, Roberto Castelli, om een rechter uit het SME-proces in Milaan over te plaatsen. Het proces zou hierdoor enorme vertraging oplopen. Castelli, die te boek staat als een gematigd lid van de federalistische partij Lega Nord, wijst erop dat de betrokken rechter al om overplaatsing had gevraagd en dat hij nu een nieuwe functie moet aanvaarden. Het Hof van Beroep in Milaan heeft vorige week dit ministeriële besluit ongeldig verklaard en eraan herinnerd dat het de gewoonte is dat een rechter de belangrijkste zaken waarbij hij is betrokken, afmaakt voor zijn overplaatsing effectief wordt.

De Italiaanse politiek is een farce geworden waarin Berlusconi zich als een absolutistische vorst gedraagt, zei Dario Fo, toneelregisseur en winnaar van de Nobelprijs voor de literatuur, zaterdag op een symposium in Parijs. ,,Er worden wetten op maat gemaakt voor de koning, de ministers worden gekozen uit zijn hofhouding en verdedigen alleen zijn belangen. En het publiek applaudisseert. Op zijn hoogst laat er iemand uit verontwaardiging een klein boertje.''

Veel weerwerk van de oppositie, verdeeld en aangeslagen, is er niet. De oppositie is volgens Fo veranderd in een rij zoutpilaren. Een andere `rode toga', Giancarlo Caselli, oud-officier van justitie in Palermo, herinnerde er vorige week in het Franse dagblad Le Monde aan dat Berlusconi wordt gesteund door ,,het Italië van de gladde ritselaars, voor wie de regels alleen maar een sta-in-de-weg zijn''.

Ook al heeft de premier tot nu toe weinig kunnen waarmaken van zijn belofte van minder belastingen, minder wetten en meer efficiëntie bij de overheid, hij heeft in eigen land nog steeds veel krediet. Dat minister van Buitenlandse Zaken Renato Ruggiero opstapte, uit boosheid over de uitgesproken euroscepsis bij een aantal ministers, heeft Berlusconi in de publieke opinie nauwelijks beschadigd.

Miljoenen Italianen geloven nog in het imago van de succesvolle ondernemer die de mouwen opstroopt en zich zet aan de modernisering van het land. Het beeld wordt trouw uitgedragen door de commerciële tv-zenders die Berlusconi bezit – ook de belofte om zijn belangenconflict als politicus, mediamagnaat en ondernemer op te lossen, wacht nog op realisering.

President Carlo Azeglio Ciampi, die zich grote zorgen maakt over het internationale imago van Italië, heeft eind vorige week nog geprobeerd de ruzie te sussen met een oproep tot dialoog. Daar is nu weinig ruimte voor overgebleven – vice-premier Gianfranco Fini noemde dialoog gisteren ,,moeilijk, zo niet onmogelijk''.

De stellingen zijn ingenomen, beide partijen hebben zich verschanst. Met op de achtergrond het proces wegens omkoping van rechters, politiek gezien de zwaarste beschuldiging tegen Berlusconi, is de strijd langs de Piave van de justitie nu echt begonnen.