Karel Noordzij slaat niet met zijn vuist op tafel

Karel Noordzij wil nog één keer vlammen, zeggen zijn vrienden. De carnavalsprins van Oeteldonk moet als nieuwe directeur gaan puinruimen bij de spoorwegen. Of hij dat kan? ,,Hij is eerder iemand die mensen bij elkaar brengt, dan die mensen eruit stuurt.''

Karel Noordzij zoekt het compromis. Zelfs in het christelijk geloof. Hij is Nederlands Hervormd, maar hij houdt ook van het katholieke geloof van zijn vrouw. ,,Ik kan genieten van een prachtige preek in de Hervormde Kerk. Maar ook van de devotie en de liturgie van de katholieke. De combinatie vind ik het mooist'', zei hij in een radio-interview met de EO.

Écht kiezen doet hij niet, zeggen mensen die hem kennen. Hij neemt geen harde beslissingen, hij luistert. Brengt rust. Verenigt. Daadkracht mag je van hem niet verwachten. Leuke man, die Noordzij, maar geen hemelbestormer. ,,Ik blijf maar zes maanden'', zegt hijzelf over zijn benoeming tot directievoorzitter bij de Nederlandse Spoorwegen. Dat klinkt duidelijk. Maar het geeft ook ruimte weinig van hem te verwachten.

Noordzij (1946) heeft een indrukwekkend cv en een uitgebreid netwerk. Hij zat in lobbyclubs en overlegorganen, was achtereenvolgens adviseur bij McKinsey, commercieel directeur van Schiphol en voorzitter van vervoersorganisatie Transport en Logistiek Nederland (TLN). ,,Hij is minder bekend dan je op basis van zijn vele functies zou kunnen verwachten'', zegt voormalig CDA-kopstuk Elco Brinkman, die Noordzij kent uit `bestuurlijke contacten'.

De avond voor kerst belde een hoge ambtenaar van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Of Noordzij directievoorzitter van NS wilde zijn. Noordzij kent minister Netelenbos al jaren en kreeg vorig jaar nog een lintje uit haar handen voor ,,bijzondere diensten''. Zo kwam ze bij hem uit.

Er moet puin worden geruimd bij NS, zei de minister. Er moet een einde komen aan het zelfbestuur van sommige werknemers binnen de onderneming en er moet rust komen na een lange periode van turbulentie die begin deze maand leidde tot het opstappen van de directie onder leiding van Hans Huisinga. Noordzij heeft als taak het vertrouwen van het personeel terug te winnen bij het geschonden spoorbedrijf. De theorie is dat minister Netelenbos alle onrust rondom de NS, die voor een deel haar aan te rekenen is, over de verkiezingen `heen wil tillen'. Noordzij blijft niet lang bij NS, zo zegt hij ook zelf.

Karel Noordzij kan met iedereen overweg; radicalen, ministers en milieu-activisten. ,,Hij is heel innemend'', zegt Margreeth de Boer, voormalig milieuminister en thans waarnemend burgemeester van Leeuwarden. Ze kent hem als lobbyist, van zowel Schiphol als Transport en Logistiek Nederland. ,,Hij ontplooide veel activiteiten om me te overtuigen. Gesprekjes, komen, bellen. Hij is heel vasthoudend.''

Maar ook de hardliners windt hij, in tegenstelling tot zijn voorganger bij de NS, Huisinga, om zijn vinger, zegt Ron van 't Schip, vice-voorzitter van TLN. Van 't Schip haalde Noordzij daar binnen. ,,In die tijd was er veel onrust binnen de club over dieselolie-perikelen. Bepaalde chauffeurs hadden een wilde waas voor ogen, wilden heel Nederland platgooien. In het geheim hebben we toen een hotelletje in Oosterhout afgehuurd; Karel, nog wat mensen van TLN, de eigen rijders en ikzelf; zo'n tien man in totaal. Karel heeft niet met zijn vuist op tafel geslagen, dat werkt niet bij mannen met spierballen en tatoeages. Hij heeft ze eerst rustig laten uitpraten, en er vervolgens voor gezorgd dat ze een gecontroleerde actie gingen voeren. Toen zijn we in colonnes naar Den Haag gereden. Een week later was er een compromis. Is hij later nog een biertje met ze wezen drinken.''

Vroegere collega's van Transport en Logistiek Nederland omschrijven Noordzij als een workaholic. Hij werkt zo'n zeventig, tachtig uur in de week. TLN'er Van 't Schip: ,,Hij geeft wel dingen uit handen, maar wil daar vervolgens strikte controle op houden.'' Begin 1998 werd Bart de Boer aangesteld als interimmanager bij TLN. ,,Karel is buitengewoon consciëntieus'', zegt hij. ,,Vergaderingen bereidde hij tot in perfectie voor.''

Ondervraagden typeren Noordzij als ,,de eeuwige tweede man van een onderneming''. Maar volgens een aantal van hen is het niet altijd Noordzij's eigen keuze geweest om achter de schermen te werken. Hij heeft ambitie. ,,Ik denk dat hij wordt ondergewaardeerd'', zegt Wibo Aris, vriend van Noordzij en bestuursvoorzitter van transportbedrijf TMI. ,,Ik had hem tussen de toppers van Nederland gezien, op politiek of bedrijfsniveau. Ik heb het altijd jammer gevonden dat hij destijds niet de baas van Schiphol werd.''

Noordzij vindt dat zelf ook erg jammer. ,,Naar wat ik toen begreep van de raad van commissarissen moest er iemand uit de overheid komen bij Schiphol. Dat werd Hans Smits. Na een jaar ben ik weggegaan. Eeuwig tweede man blijven wilde ik niet'', zegt Noordzij. ,,Als eerste man kun je veel beter je stempel op een bedrijf drukken.''

,,Als hij écht goed geweest was'', zegt een zakenrelatie van Noordzij, ,,was hij wel de baas van Schiphol geworden. Dat heeft ook met zijn integriteit te maken. De meer gewetensvolle rol in de raad van bestuur is meestal die van tweede man. Ze hadden heus een zwaarder iemand kunnen vinden voor NS, maar een zwaardere manager is vaak ook minder gevoelig voor signalen uit het bedrijf.'' ,,Ik ben loyaal als tweede man, maar ook als eerste man'', zegt Noordzij zelf.

,,Als zijn taak is, drastisch in te grijpen in de macht van de personeelscollectieven bij NS, zie ik Noordzij dat niet doen'', zegt directeur Dick van den Broek Humphrey van verladersorganisatie EVO. ,,Hij is eerder iemand die mensen bij elkaar brengt, dan die mensen er uit stuurt.''

Noordzij is een tijd de `vleesgeworden verkeerslobby' geweest. In de tijd dat hij bij Schiphol werkte, was hij een van de oprichters van belangenorganisatie Nederland Distributieland. ,,Het was een levend netwerk van mensen op invloedrijke posities die elkaar feilloos wisten te vinden'', zegt Wijnand Duyvendak, directeur van Milieudefensie. ,,Ze zaten heel dicht en effectief op politiek Den Haag. De Rotterdamse haven, Schiphol, vervoerders; álles zat er in. De termen `mainport' en `de ontwikkeling van achterlandverbindingen' zijn afkomstig van TLN. Heel kort door de bocht zou je kunnen zeggen, dat we de Betuwelijn aan TLN te danken hebben.''

Noordzij ontwikkelde zich, zag de milieubeweging, van `asfalt-lobbyist' naar iemand met meer oog voor de prijs van economische ontwikkeling. Willem Jan van Grondelle van de stichting Natuur en Milieu: ,,Hij werd gematigder. Noordzij heeft een ontwikkeling doorgemaakt van, ruwweg, meer oog voor de transporteurs in '94-'95, naar meer oog voor het milieu aan het einde van zijn TLN-tijd.''

Vanaf Leiden loopt het spoor met een boog om Warmond heen. Er is geen station. Vroeger wel, maar de bezuinigingen van NS hebben ook hier hun tol geëist. In het oude stationnetje zit nu een restaurant. In een villa aan de Kager plassen woont Karel Noordzij. Noordzij is een fervent zeezeiler. Elk jaar met zijn vrouw bij Jamaica. Verder houdt hij van klassieke muziek, saunabezoeken en hockey. ,,Trimhockey'', zegt persoonlijk vriend Rolf van den Wall Bake, ,,geen wedstrijdhockey. Maar wel elke zaterdagochtend.''

De vader van Karel Noordzij was neuroloog, en woonde na zijn pensioen jaren op Vlieland. Daar was hij voorzitter van de lokale Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij. In zijn werkzame leven was Noordzij sr. directeur van een ziekenhuis in Santpoort. Moeder voedde de kinderen op. Karel was de oudste, hij heeft nog een jongere broer en een zus.

Zijn vrouw Sophie ontmoette Karel in 1971 op een huwelijksfeest van vrienden. Zij studeerde Engels in Nijmegen en Amsterdam. Twee jaar later trouwden ze, net nadat hij was afgestudeerd. Ze kregen twee zonen en een dochter, net als zijn eigen ouders.

Noordzij zat tijdens zijn studie in Delft op de Brielse Zeilschool, een sportclub die gelieerd is aan het Delftse studentencorps. Hij was er in 1972 `hoofdleider' van het jongerenkamp dat jaarlijks werd organiseerd. Zijn vrouw was de `troela' van dat jaar, het meisje dat er is ,,voor alle pijntjes en kwaaltjes van de kids en die zich opwerpt als vertroetelaar van de instructeurs'', aldus huidig bestuurslid van de zeilschool Jilles Koch. In 1973 studeerde Noordzij af in constructieve waterbouwkunde.

Hans Huis in 't Veld werkte samen met Noordzij aan een afstudeerproject; een nieuw ontwerp voor een scheepvaartverbinding. Ze wonnen de prijs voor het meest innovatieve ontwerp, ,,mede dankzij Karels uitstekende presentatie. Dat kon hij goed. Onze vrouwen typten ons afstudeerproject uit.''

,,Karel stond graag in de schijnwerpers, zegt studiegenoot en thans hoogleraar constructieve waterbouwkunde aan de TU Delft, Han Vrijling. ,,Als er een concert of een toneelstuk was kondigde hij dat aan. Daar kende iedereen hem van.''

In Delft werd ook Noordzij's liefde voor het carnaval geboren. Eind jaren zestig leverde het Dispuut Oeteldonk, waarvan Noordzij lid was, een aantal jaren de leden voor het `Gevollug' van prins Amadeiro, de prins carnaval van Den Bosch. Tegenwoordig, sinds 1997, is Karel Noordzij zelf prins Amadeiro de 24e van Oeteldonk. Jos Kieboom, politiek adviseur van Lubbers, was het ook veertien jaar: ,,Karel neemt zijn taak erg serieus.''

Tijdens carnaval wordt Noordzij als een vorst binnengehaald in Den Bosch. Hij wordt in een crèmekleurige calèche door de stad gereden, het volk buigt voor hem, hij houdt toespraken die door honderden feestende Bosschenaren worden bijgewoond en er staat hem een complete hofhouding tot zijn beschikking met een hofkapper en een hofarts.

Hij is een prins met verve, zegt Els Link van het ministerie van fondswerving van het Bossche carnaval. ,,Hij heeft vreselijke last van hoogtevrees, maar gaat toch altijd de hoogwerker in om voor de opening `Knillus', een pop van vijf meter, te onthullen.'' Gevreesd wordt ook of hij de functie nog wel blijft vervullen nu hij een `zichtbare' baan als NS-directeur heeft. Noordzij zegt het te hebben voorgelegd aan minister Netelenbos, ,,Maar ik heb er bij gezegd dat het te laat was om af te zeggen. Ze was er vorig jaar bij met carnaval, dus ze snapte het wel.''

De carrière van Noordzij kent drie momenten van bezinning: na zijn werk als ingenieur, na Schiphol en na zijn TLN-tijd. Vorig jaar mei, na zijn afscheid bij TLN, nam hij zijn laatste sabattical. Voor een jaar, zei hij toen. Dat werd vijf maanden korter. ,,Ik heb steeds alle schepen achter me verbrand door te zeggen `ik stop ermee' en tijd te besteden aan waar het écht om gaat in het leven'', zegt Noordzij zelf over zijn sabatticals. ,,Dat is essentieel voor mijn persoonlijke ontwikkeling.''

,,Hij zoekt de laatste tijd meer de spirituele kant van het leven'', zegt Wibo Aris, bestuursvoorzitter van de TMI groep en goede vriend van Noordzij. ,,Het zou me dan ook niet verbazen als hij na NS verder met Pieter ter Haar aan de slag gaat; die heeft een centrum voor managers en ministers op topniveau om na een burn-out hun leven weer op de rails te krijgen. Noordzij is daar veel mee bezig. Hij citeert managementgoeroes waar je bij staat.'' Zijn lievelingsboeken, zegt Pieter ter Haar, zijn Synchronicity. The inner path of leaders van Joseph Jaworski en A guide to liberating your soul van Richard Barett, die ook A guide to liberating your company schreef.

Noordzij geeft uiting aan zijn geloof, door een lidmaatschap van het CDA in Warmond. ,,Van mijn ouders hoefde ik niet elke week naar de kerk'', zegt Noordzij. ,,Later ben ik zelf overtuigder geworden.''

,,Natuurlijk hebben we hem de vraag gesteld toen hij afscheid nam van TLN: Word je politiek actief?'', zegt Pieter van Geel, de nummer drie op de lijst voor het CDA. ,,Zou heel mooi zijn als iemand van die statuur dat zou willen. Maar nee, geen sprake van, zei hij me toen.'' Noordzij is wel betrokken bij het CDA-verkiezingsprogramma op de onderdelen mobiliteit en verkeer.

Noordzij's openlijke terughoudendheid tegenover de CDA-fractie zegt iets over de manier waarop hij zijn carrière achter de schermen uitstippelt. ,,Het is altijd zijn grootste wens geweest om minister te worden. Het liefst minister van Verkeer en Waterstaat'', zegt zijn goede vriend Ter Haar. Bart de Boer zegt dat ook. ,,Karel zou graag minister van Verkeer en Waterstaat worden. Daar zou hij geknipt voor zijn.''

Gevraagd naar zijn politiek aspiraties zegt Noordzij: ,,Het is echt niet zo dat ik sta te springen. Het is juist andersom; zíj schuiven míj dat in de schoenen. Politiek kun je niet plannen, dat komt over je heen. Als het me gevraagd wordt zal ik er over nadenken. Ik ben wel maatschappelijk georiënteerd.''

Ook NS was een langgekoesterde wens, zegt vriend Wibo Aris. ,,Twee jaar geleden, zei Karel: `Ik zou het leuk vinden om dat spul weer op gang te krijgen'. En nu zit hij er.'' Volgens Paul van Lede, huidig directeur van Nederland Distributieland, ligt de functie in lijn van zijn carrière. ,,Hij wilde nog één keer een grote klus doen, of, om het in mijn eigen woorden te zeggen; nog één keer vlammen.''

Zelf ziet Noordzij NS carrière-technisch als ,,een opstapje''. Maar hij zegt bovenal een ideële drijfveer te hebben. ,,Voor een goede infrastructuur in Nederland is een goed spoorwegsysteem onontbeerlijk.''

Volgens Van den Broek Humphrey is Noordzij dan ook degene die rust moet brengen bij NS, niet degene die nieuwe plannen moet doorvoeren. Volgens degenen die hem aanstelden is dat ook zijn eerste taak: De nieuwe topman moet bindend te werk gaan, zei president-commissaris Meijer. ,,Rust te brengen in het bedrijf'', zegt een woordvoerder van de minister.

De zakenrelatie die Noordzij als tweede man typeert, ziet daar geen nadeel in voor diens huidige functie. ,,Misschien is hij bij NS nu ook meer tweede dan eerste man. Het moest natuurlijk ook niet iemand zijn die al te wild was. Niet iemand die in zes maanden van alles wilde veranderen. De politiek is nu om uit te voeren wat er al ligt.''

Oeteldonk wacht ondertussen in spanning af. Op 10 februari begint daar het carnaval. ,,Ik heb prins Amadeiro de 24e laten weten'', zegt Piet Lathouwers, de `burgervaojer vaan Oeteldonk', ,,dat de trein met de prins sinds 1899 stipt om 11.11 uur het station van Den Bosch binnenrijdt. En dat ik dat dus ook van hem verwacht.''