Japan wil Aziatische economie niet leiden

Azië maakt zich zorgen over de afnemende betekenis van Japan voor de economische activiteiten in de regio. Nieuwkomer China maakt zich op de Japanse rol over te nemen.

De grootste economie van Azië, Japan, laat het initiatief in dit werelddeel aan de opkomende economische macht China. Dat is de conclusie die overblijft na het bezoek van de Japanse premier Junichiro Koizumi aan vijf landen van de Associatie van Zuidoost-Aziatische landen (ASEAN) dat vandaag afloopt.

In november zette China de twee buurlanden Zuid-Korea en Japan op een zijspoor tijdens de jaarlijkse top van deze drie grote landen met de leiders van de tien ASEAN-landen. China stelde een vrijhandelszone met de ASEAN voor waarop de Zuidoost-Aziaten ja zeiden. Zuid-Korea reageerde direct met een voorstel voor een vrijhandelszone waar ook Korea en Japan aan deelnemen. Japan zweeg.

Twee maanden later is Koizumi nu eindelijk met een antwoord gekomen tijdens zijn reis door Zuidoost-Azië, maar dit antwoord is slechts een vrijblijvend voorstel voor een `alomvattend economisch partnerschap'.

Tijdens een afsluitende speech vandaag voor het Institute of Southeast Asian Studies in Singapore zei Koizumi dat hij ,,graag ziet dat er concrete voorstellen worden gegenereerd'' voor een dergelijke zone die ,,verder moet gaan dan handel en investering''. Ten eerste heeft Japan zelf dus nog geen concrete plannen. Ten tweede is de formulering ,,verder gaan dan handel en investering'' vooral een poging om handel en investering juist búiten een akkoord te houden.

Dit laatste blijkt duidelijk uit de grote moeite die Japan had om het vrijhandelsakkoord met Singapore rond te krijgen dat gisteren is getekend. De sterke agrarische lobby in Japan is fel tegen vrijhandel – Japan heeft de afgelopen maanden een kleine handelsoorlog met China uitgevochten over shiitake-paddestoelen en bosuitjes – en dergelijke producten zijn dus ook uitgesloten van het akkoord met Singapore. Dat het akkoord toch mogelijk was komt simpelweg omdat de ministadstaat Singapore geen agrarische sector van betekenis heeft.

Desondanks was de agrarische lobby in Japan bang voor een precedent en dus is het geen volledig vrijhandelsakkoord geworden. Volgens Singaporese media valt 94 procent van de export naar Japan onder het akkoord. Overig Zuidoost-Azië heeft natuurlijk wel grote landbouwsectoren en vrijhandel met deze landen is dan ook uit den boze voor Japan.

Het antwoord van Koizumi op het Chinese offensief blijft steken in vrijblijvendheid. Niet alleen geldt voor Koizumi het primaat van de binnenlandse politiek op een gebied als landbouw, ook verschool hij zich vandaag achter niet-Japanse krachten. Zo moet handel met de ASEAN vooral besproken worden bij de Wereldhandelsorganisatie – zonder uit te leggen waarom met Singapore dan wel vrijhandel mogelijk is – en moeten de Verenigde Staten vooral bij alle samenwerking betrokken blijven vanwege hun grote militaire rol in Azië. Koizumi weigert een leidende rol te nemen in Azië, ook al is Japan de grootste economie van de regio.

Premier Goh Chok Tong van Singapore noemde de verminderende rol van Japan in de Aziatische handel en investeringen een ,,zorgwekkende ontwikkeling'' die ,,schadelijk is voor de belangen van Japan en Zuidoost-Azië''. Tijdens het diner met Koizumi gisteravond zei hij te hopen dat hervormingen Japan weer ,,economische gezondheid zullen brengen''.

Zuidoost-Aziatische media waren minder beleefd. De Straits Times, een van de belangrijkste kranten in Singapore, beklemtoonde vandaag de verminderende status van Japan met een hoofdartikel waarin Japan als het ,,Italië van Azië'' wordt betiteld wegens de hoge staatsschuld en krimpende economie. En dat is ,,geen belediging van Japan'', maar ,,een compliment voor Italië'' dat immers een veel kleinere economie heeft. De krant roept Japan op zijn economie op orde te brengen, want anders blijft Japan ,,een blok aan het been voor Azië''.

Ook in Indonesië, een eerdere stop van Koizumi, was scepsis over Japan in de media. ,,Met het huidige tempo zal het niet lang meer duren voordat China de rol van Japan in Azië overneemt als motor van economische groei'', schreef de Jakarta Post afgelopen week in een redactioneel commentaar. Indonesië doet er daarom goed aan de ,,verwachtingen over Japanse hulp in tijden van nood te verminderen'', aldus de krant.