Digitaal verleden

De laatste tien jaar van de vorige eeuw zouden wel eens de slechtst gedocumenteerde ooit kunnen zijn. ,,Informatie wordt steeds vaker digitaal vastgelegd zonder dat er goede methoden voorhanden zijn om deze informatie langdurig te bewaren. Het is dan ook nog maar de vraag of latere generaties kunnen nagaan wat in onze tijd is gebeurd', zo valt te lezen op de website Digitale Duurzaamheid.

Digitale Duurzaamheid is een project van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Onderwijs en de Rijksarchiefdienst. Digitale archieven verouderen snel omdat de techniek zich snel ontwikkelt. Wie ooit zijn bestanden bewaarde op 5,25 inch diskettes heeft nu weinig meer aan deze gegevens, want de huidige generatie computers heeft geen station om deze schijven te lezen. Steeds meer computers hebben ook geen `gewone' diskettedrive, voor 3,5 inch floppy's, meer. Hoe lezen we over twintig jaar de e-mail van het ministerie van Buitenlandse Zaken? ,,Als nu geen stappen worden ondernomen, bestaat geen enkele garantie dat de huidige computeromgeving en dus de huidige bestanden in de toekomst met de dan gangbare technologie kunnen worden gelezen. (..) Als nieuwe software op de markt komt, voeren veel mensen simpelweg een update van hun documenten uit. Dat leidt vaak tot verlies van informatie, zowel van de inhoud, de structuur, het uiterlijk of de context van een bestand', aldus de site van Digitale Duurzaamheid.

Een maatschappij die haar verleden niet kent kunnen wij ons nauwelijks voorstellen. In de roman Holy Fire (1997) van cyberpunkauteur Bruce Sterling is het op de meeste plaatsen illegaal om oude computerbestanden te bekijken. In obscure gelegenheden betalen mensen die iets over het verleden te weten willen komen veel geld om van oude apparatuur gebruik te mogen maken om zogeheten memory palaces te bekijken. Digitale Duurzaamheid houdt momenteel een proef om ons dergelijke situaties te besparen. In het Testbed Digitale Bewaring wordt geëxperimenteerd met methoden om digitale informatie toegankelijk te houden voor toekomstige generaties.

Er is niet alleen reden tot zorg. Door internet zijn tal van archieven toegankelijk geworden die tot voor kort alleen op een bepaalde locatie te raadplegen waren. Rutgers University in New Jersey is onlangs begonnen documenten uit de processen van Neurenberg online te zetten. De documenten zijn afkomstig van generaal William Donovan die de aanklager assisteerde. Het eerste document dat gescand is en online te lezen is, gaat over de vervolging van de kerken in het Derde Rijk.

De belangstelling voor online archieven is groot. Sites als Family Search en Ellis Island kregen op de dag van hun opening zoveel bezoekers dat ze overbelast raakten en weer moesten sluiten om hun systemen uit te breiden. Family Search, opgezet door de Mormoonse kerk, bevat gegevens uit doopregisters en andere archieven over tientallen miljoenen mensen. De nieuwste aanwinst is de `vital records index' van Scandinavië, die informatie over geboorte, doop en huwelijk van miljoenen mensen uit Denemarken, Noorwegen, Zweden en Finland bevat. Op EllisIsland.org zijn onder meer de passagierslijsten te vinden van de 22 miljoen emigranten die tussen 1892 en 1924 de Verenigde Staten binnenkwamen. Op Ellis Island, voor de kust van New York, werden ze geregistreerd. Er kan gezocht worden op onder meer naam, etniciteit, plaats van herkomst, aankomstdatum, leeftijd en naam van het schip.

,,Genealogy is now second only to pornography in popularity on the internet', aldus The Guardian in een artikel over de volkstelling van 1901 die begin januari online is gezet. De site van het Public Record Office, met gegevens over 32 miljoen Britten, trok twintig keer zoveel bezoekers als verwacht en is tijdelijk offline.

Er zijn natuurlijk niet alleen genealogische archieven op het net te vinden. Het Gemeentearchief in Leeuwarden stelt bijvoorbeeld documenten van Mata Hari ten toon op zijn website. Op de site van het Gemeentearchief van Amsterdam zijn foto's van G.H. Breitner en Jacob Olie te bekijken.

Voor wie geïnteresseerd is in geheime diensten, is internet een ware Fundgrube. Een gezaghebbend archief over Amerikaanse inlichtingendiensten is het National Security Archive van de George Washington University. De bijbehorende website bevat tal van interessante overheidsdocumenten die wetenschappers hebben verkregen via de Freedom of Information Act (FOIA), de Amerikaanse versie van de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB).

Websites: www.digitaleduurzaamheid.nl; camlaw.rutgers.edu/publications/ law-religion/nuremberg.htm ; www.familysearch.org ; www.ellisisland.org; www.census.pro.gov.uk; www.gemeentearchief.nl; www.gemeentearchief.amsterdam.nl; http://www.gwu.edu/ ~ nsarchiv

[klaver@nrc.nl]