Cruciale omslag Musharaff

Met zijn antiterreurbeleid slaat de Pakistaanse leider Musharraf een nieuwe weg in. Het is echter de vraag of hij een echte cultuuromslag teweeg kan brengen.

De Pakistaanse leider Pervez Musharraf wil een krachttoer uithalen. Hij wil de export van islamitisch terrorisme stopzetten en een einde maken aan religieus extremisme in eigen land. Vijf organisaties, verantwoordelijk voor jihad ,,uit naam van Kashmir'' en voor sektarisch geweld in Pakistan zelf, zijn op de zwarte lijst gezet. Madrassa's (religieuze scholen) en moskeeën komen onder streng toezicht.

De maatregelen die Musharraf zaterdagavond in zijn één uur en zeven minuten durende toespraak aankondigde, zijn ingrijpend. Vanuit fundamentalistische hoek is er onmiddellijk tegen geprotesteerd. Maar Musharraf vertrouwt erop dat de overgrote meerderheid van de bevolking wel in een islamitische staat wil wonen, maar niet in een die voortdurend wordt ondermijnd door de terreur van elkaar en de boze buitenwereld bestrijdende mullahs.

Musharrafs toespraak tot de natie is cruciaal in het licht van de hoogopgelopen spanningen tussen India en Pakistan over de kwestie-Kashmir. Paradoxaal genoeg biedt de oorlogsdreiging hem nu de kans een stap voorwaarts te zetten om zijn land te hervormen tot een moderne en tolerante moslimstaat, naar het gedachtegoed van Mohammed Ali Jinnah, de stichter van Pakistan.

Hij neemt openlijk afstand van de Pakistaanse jihad in Kashmir, maar tegelijkertijd blijft hij een harde lijn volgen tegen India. Daarmee vaart hij op de anti-India-sentimenten in zijn land.

Pakistan zal de bevrijdingsbeweging in Jammu en Kashmir ,,moreel, politiek en diplomatiek'' blijven steunen, zei Musharraf, en ,,als commandant van de Pakistaanse strijdkrachten'' waarschuwde hij New Delhi voor avonturisme rond de bestandslijn. ,,De strijdkrachten van Pakistan zijn volledig voorbereid en in stelling gebracht om elke uitdaging te pareren. Ze zullen hun laatste druppel bloed geven in de verdediging van hun land.''

Dat laatste is wat de Pakistani graag horen. ,,Zo gauw ze de grens overtrekken, stap ik in mijn auto en zal ik ze een lesje leren. Liever vandaag dan morgen'', zei een gepensioneerde militair die afgelopen zaterdag toekeek bij een groepje vredesdemonstranten bij de Aabpara Market in Islamabad. Zulke wraakgevoelens leven in de hele samenleving. ,,Nu we beide atoombommen hebben, kunnen we ons geen oorlog veroorloven. Dat zou onmenselijk zijn. Maar anders...'', merkt een docent Engelse literatuur op.

Het behoud van de Kashmir-kaart is voor elke Pakistaanse leider van levensbelang. Voor Pakistan zelf zijn de zuiveringen die Musharraf wil doorvoeren niet van minder belang. Of, zoals de president zelf aangaf, ,,de dag des oordeels'' is aangebroken. ,,Willen we dat Pakistan een theocratische staat wordt? Geloven we dat religieus onderwijs alleen genoeg is om te kunnen besturen of willen we dat Pakistan zich manifesteert als een progressieve en dynamische islamitische welvaartsstaat?'' [Vervolg PAKISTAN: pagina 5]

PAKISTAN

Toezicht op moskeeën

[Vervolg van pagina 1] Om het probleem van sektarisch geweld en terrorisme bij de bron aan te pakken, wil Musharraf de onderwijsprogramma's van de madrassa's doorlichten en de werving van buitenlandse studenten aan banden leggen. Alle madrassa's en moskeeën worden geregistreerd. Er mogen geen nieuwe worden gebouwd zonder vergunning en ze mogen niet langer worden misbruikt voor politieke agitatie en het prediken van geweld.

Madrassa's hebben een lange traditie in Pakistan. Ze vertegenwoordigen uiteenlopende denkrichtingen in de islam en vele hebben een goede reputatie, niet alleen als scholingsinstituut maar ook als sociale opvanginstelling voor behoeftigen. De afgelopen decennia kenden evenwel een wildgroei van madrassa's in Pakistan, al dan niet opgericht door fundamentalistische en extremistische organisaties. Hun leerstellingen kenmerken zich door intolerantie, niet alleen ten opzichte van niet-moslims maar ook ten opzichte van andersdenkende moslims. Madrassa's zijn verworden tot kweekvijvers voor jonge jihad-strijders die zijn ingezet in Afghanistan en Kashmir en bij het elimineren van dissidente geloofsgenoten in Pakistan zelf.

Waar Musharraf zaterdag niet direct over sprak, zijn de grote fundamentalistische partijen als Jamaat-e-Islami en Jamiat-e-Ulama-e Islam. Enkele van hun leiders zitten vast of hebben huisarrest wegens ,,opruiend'' taalgebruik na de Pakistaanse ommezwaai ten opzichte van de Talibaan. Maar een harde confrontatie met deze partijen, die electoraal slecht scoren maar wel in staat zijn grote massa's te mobiliseren voor straatdemonstraties, acht Musharraf kennelijk niet opportuun. Dat zou al te grote weerstanden oproepen.

Om dezelfde reden zweeg Musharraf in zijn rede over de actieve rol die fundamentalisten in het leger en de geheime dienst de afgelopen jaren hebben gespeeld bij de verspreiding van de jihad-cultuur en het aanwakkeren van sektarische twisten. Een cultuuromslag nastreven is één, de vuile was uithangen nog een tweede. Voorlopig lijken er vanuit zijn leger en vanuit de machtige militaire inlichtingendienst ISI geen signalen te komen dat zij in het optreden van Musharraf een reden zien om te rebelleren.