Werken, ook moeilijk in het hoofd

De sociale dienst van Amsterdam heeft een MegaBanenMarkt georganiseerd voor langdurig werklozen. De 40.000 mensen die een oproep hebben gekregen, geven daaraan met tegenzin gehoor of komen helemaal niet opdagen. ,,Ik kan niet werken. Ik werken met man thuis.''

Er zitten vier mensen in de touringcar die pendelt naar de MegaBanenMarkt op het industrieterrein achter het Amsterdamse NS-station Sloterdijk. Het is vrijdag rond het middaguur. De bezoekers worden opgevangen in een enorme, vrijwel lege hal. Een lange balie vol modern vormgegeven computerschermen, potten met palmbomen en de oranje vloerbedekking wekken de indruk alsof je zo kunt inchecken voor een vlucht naar de zon.

De mensen die in de hal rondlopen, dragen vrijwel allemaal bedrijfskleding en een badge van de banenmarkt. Ja, zegt de mevrouw van de garderobe, soms is de pendelbus wél vol. ,,'s Ochtends vroeg, als het personeel van de banenmarkt hier naartoe komt.'' Ze lacht.

In dit hallencomplex van 20.000 vierkante meter moeten in zes maanden tijd 40.000 mensen met een bijstandsuitkering gezien worden door consulenten van de sociale dienst Amsterdam. Mensen van boven de 60, ouders met kinderen onder de vijf, cliënten met ernstige medische problemen of een drugsverslaving hoeven niet te komen. De consulenten moeten beoordelen of de cliënten hun uitkering rechtmatig krijgen, of ze in staat zijn om te werken en of daar scholing, schuldsanering, kinderopvang of andere hulp voor nodig is.

De gemeente Amsterdam kwam tot dit inderhaast opgezette project, dat 232 miljoen gulden zal kosten, doordat minister Vermeend (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) de gemeente een boete van 75 miljoen wilde opleggen wegens wanbeheer. De sociale dienst zou te veel bijstandsuitkeringen onrechtmatig verstrekken.

Na het middaguur druppelen er meer cliënten de hal binnen. Mevrouw Baybah, een Marokkaanse vrouw van 51 met een hoofddoekje, heeft haar kleinzoon van tweeënhalf meegenomen. Ze past vandaag op, haar dochter moet werken. Van haar acht kinderen wonen er nog drie thuis. De jongste van twaalf heeft het Downsyndroom.

Baybah brengt haar kleinzoon naar de kinderopvang voordat ze met een tiental andere cliënten een film gaat bekijken over de banenmarkt. Daarna neemt consulent Jeroen Deben van de sociale dienst haar mee voor het intakegesprek. Hij vraagt haar wat ze van de film vond. ,,Goed'', zegt ze, ,,voor mensen die gezond zijn en kunnen werken. Ik kan niet werken. Mijn man groot gehandicapt, kan handen en voeten niet gebruiken. Ik werken met man thuis.''

Haar man, vertelt Baybah die al dertig jaar in Nederland woont, had ook een oproep om vandaag naar de banenmarkt te komen, hoewel hij al 66 is. Maar hij kan niet komen. Twee jaar geleden heeft hij bij een auto-ongeluk in Marokko een ,,hoge dwarslaesie'' opgelopen, vertelt Baybah, waardoor hij bijna helemaal verlamd is geraakt. Zelf brak Baybah bij het ongeluk haar rug. De stalen pinnen heeft ze nog niet laten verwijderen, omdat ze haar man niet alleen thuis kan laten, zegt ze.

Of ze contact heeft met andere mensen, vraagt de consulent. En of ze misschien naar Nederlandse les wil? ,,Wil wel'', zegt Baybah, ,,maar kan niet. Ik vind het heel leuk om hier te zijn en met jullie te praten.'' Thuis zit ze de hele dag alleen met haar zieke man. Maar wekelijks naar het buurthuis, om andere vrouwen te ontmoeten of Nederlands te leren, dat laat haar situatie niet toe, denkt ze.

De consulent weet genoeg, hij gaat niet op zoek naar werk, maar regelt een medische keuring, waarna Baybah terugkomt voor een tweede gesprek. `Lichamelijk en psychisch gehandicapt', vult Deben in op het formulier. ,,Omdat u het ook moeilijk in het hoofd vindt'', licht hij toe. Baybah knikt.

Dagelijks werden er tot nu toe een kleine tweehonderd mensen opgeroepen om naar de MegaBanenMarkt te komen. Vanaf volgende week wordt dat aantal opgevoerd tot 500 per dag. Aanvankelijk kwam 40 procent na een eerste oproep opdagen, inmiddels is dat ruim 50 procent, vertelt directeur van de MegaBanenMarkt Roy Mungra. Als mensen na één keer niet verschijnen, volgt een tweede oproep. Komen ze dan nog niet, dan wordt de uitkering opgeschort en volgt er een huisbezoek.

Vorige week stond een huisbezoeker voor een geheel dichtgetimmerd pand. In zo'n geval kan de sociale dienst, na een uitvoerige procedure, besluiten de uitkering stop te zetten. Zover is het nog niet gekomen, vertelt Mungra, omdat de eerste huisbezoeken pas kort geleden hebben plaatsgevonden. Maar hij verwacht dat er zeker uitkeringen stopgezet gaan worden.

Van de 40.000 cliënten die opgeroepen worden, moeten er 5.000 aan het eind van de banenmarkt uit de uitkering zijn, stelt Mungra. Er zijn 10.000 vacatures, voor zowel reguliere als gesubsidieerde banen. Voor elke cliënt die kan en moet werken wordt gekeken naar passend werk, op grond van opleiding, ervaring en voorkeur van de cliënt. Consultancy Boer en Croon verzorgt met Randstad het contact tussen werkgevers en potentiële werknemers. Concrete resultaten zijn er nog nauwelijks geboekt, daarvoor draait het project nog te kort, zegt Mungra.

In de hal waar de werkgevers kantoor houden, is het rustig. Behalve bemiddelingsbureaus als het Centrum voor Werk en Inkomen en reïntegratiebedrijf Kliq zijn er stands van de politie, de landmacht, MKB Nederland en schoonmaakbedrijven. De intercedente van Randstad is tevreden. Ze heeft al een stuk of acht mensen kunnen plaatsen, vertelt ze.

In de praktijkhal kunnen potentiële werkers een vak van hun keuze uitproberen. Er is een provisorische supermarkt nagebouwd, een autowerkplaats, een bloementuin van de Tuinbouw Praktijkopleiding en een vorkheftruc van het College voor Logistiek. Jordy Rekers (18) werkte tot voor kort in een chocoladefabriek maar geeft nu zo'n tien demonstraties per dag op de vorkheftruc, vertelt hij. Hij heeft nog niet zijn vorkheftrucpapieren, maar die hoopt hij na de banenmarkt te halen. Net als de 38 cliënten van de MegaBanenMarkt die zich hebben aangemeld voor een opleiding tot bus- of vrachtwagenchauffeur of vorkheftrukker. Rekers wil docent vorkheftruc worden, het demonstreren bevalt hem wel. ,,Ook al zijn sommige bezoekers van de banenmarkt niet zo gemotiveerd en worden ze boos op mij'', zegt hij. ,,Omdat ze in een andere hal anderhalf uur hebben moeten wachten.''