Vier afghani's, en allemaal vals

Na jaren van oorlogen en instabiliteit heeft Afghanistan vier verschillende valuta's in omloop, die alle weinig waard zijn. Het probleem is moeilijk op te lossen.

Terwijl een groot deel van Europa één gezamenlijke munt heeft aangenomen, ziet Afghanistan een jaar tegemoet met vier verschillende munteenheden. Alle heten `afghani' – en de meeste zijn vals.

Het Afghaanse geld, dat momenteel wordt verhandeld voor 5.000 afghani's per euro, is niet de meest verhandelbare valuta in de wereld. Het geld vormt een groot probleem voor de overgangsregering van Hamid Karzai, die vlak voor kerstmis werd geïnstalleerd.

Een halt toeroepen aan de ongecontroleerde toevoer van de afghani's, of afs, vormt de eerste grote stap voor de regering om de eigenzinnige krijgsheren in de Afghaanse regio's onder controle te krijgen.

Sinds 1996 hebben de krijgsheren, met Russische hulp, hun nationale munt op grote schaal nagemaakt, om hun schatkist te vullen en er zeker van te zijn dat zij huurlingen voor hun legers naar behoren konden betalen. Met name de Noordelijke Alliantie gebruikte zijn vrije toegang tot de oorspronkelijke gelddrukmachines voor een economische oorlog die de Talibaan moesten verzwakken.

Hoewel de alliantie nu de belangrijkste portefeuilles heeft gekregen in de overgangsregering, moet Karzai nog steeds proberen de afghani te stabiliseren om ten volle gebruik te kunnen maken van de ongeveer 9 miljard dollar (10 miljard euro) die het land vermoedelijk aan buitenlandse hulp kan binnenslepen op een speciale conferentie in Tokio, voor de wederopbouw van Afghanistan.

De Nationale Bank van Afghanistan heeft sinds Kabul in 1996 in handen viel van de Talibaan geen geld meer gedrukt. ,,Er is maar één oplossing'', zegt Ullah Mohammed Fayez, algemeen secretaris van de Nationale Bank, ,,we moeten af van al het geld dat in omloop is, en nieuw geld drukken.''

Maar een verwisseling van munteenheid is ondenkbaar onder een bevolking die al sinds het einde van het communistische regime van president Najibullah in 1992 in cash handelt. Er zijn nauwelijks banken open, en de meeste Afghanen leven ver buiten het bereik van radio-aankondigingen over een op handen zijnde muntomwisseling. En terwijl de meeste kooplieden de Amerikaanse dollar of de Pakistaanse roepie gebruiken voor de import van producten zijn gewone Afghanen voor de meeste transacties nog steeds afhankelijk van de lokale munteenheid. Om die munt in één klap van tafel te vegen zou een ramp betekenen, niet alleen voor het welzijn van de bevolking, maar ook voor de openbare orde.

De Talibaan hadden altijd een vreemde relatie met de afghani. Strijders van de extremistische beweging hadden aanvankelijk de gewoonte het geld in de mond van hun vijanden te stoppen als teken van minachting, maar roofden het geld met hele vrachtwagens tegelijk toen zij jaren later uit de hoofdstad werden verdreven door de Noordelijke Alliantie.

Toen de Talibaan de strijdkrachten van president Rabbani in 1996 uit Kabul hadden verdreven namen Rabbani's strijders de gelddrukpersen mee en brachten ze die onder in Rusland. Als Rabbani, tot voor kort de door de VN erkende president, geld nodig had om zijn manschappen te betalen of om dollars te kopen op de zwarte markt, liet hij eenvoudig zijn mensen in Rusland weten dat zij geld moesten drukken. Dit geld kwam uiteindelijk terecht in het gebied dat door de Talibaan werd gecontroleerd, waar het werd behandeld als een volkomen legale valuta.

Toen de Talibaan deze praktijk wilde beëindigen door alle biljetten van na 1996 te verbieden, liet Rabbani simpelweg biljetten drukken met serienummers die hoorden bij de jaren voor 1996.

Er zijn inmiddels vier verschillende valuta in omloop. De eerste valuta dateren nog van 1973 – afghani's die nog de beeltenis dragen van de Afghaanse koning, Zahir Shah. Ze hebben op dit moment 15 procent méér waarde ten opzichte van de dollar dan de andere afghani's. De tweede valuta dateert van vóór 1996 en wordt gezien als `oud geld'. De derde valuta, `nieuw geld', dateert van na 1996, is gedrukt in Rusland, en is minder waard. Ook de vierde valuta, afkomstig van de drukpersen van de Oezbeekse krijgsheer generaal Abdul Rashid Dostam, is weinig waard.

Ondanks deze wanorde ziet een geldwisselaar op straat direct in welke valuta er wordt gehandeld en wat de waarde is. Hoe lang dit ultieme vrijemarktsysteem nog kan blijven bestaan valt te bezien. De afghani is duidelijk aangetrokken sinds de gebeurtenissen op 11 september, en door de beloften dat Afghanistan geld zal krijgen voor de wederopbouw van het land.

Hoewel het leeuwendeel in het buitenland zal worden besteed aan voedsel en hulpgoederen, zal vermoedelijk ook een deel van de dollars zijn weg vinden naar de geldmarkten van Afghanistan, bijvoorbeeld als hulporganisaties dollars inwisselen voor afghani's om hun lokale werknemers te kunnen betalen.

De nieuwe minister van Financiën, Hedayat Amin Arsala, zegt dat hij van Rusland de garantie heeft gekregen dat daar alleen nog maar geld zal worden gedrukt als de nieuwe interim-regering daartoe opdracht geeft. Maar met een steeds aantrekkende afghani blijft het gissen hoe lang dat nog zal duren. (© LAT-WP Service)