De vader van een vriendenclub

Van een eeuwige belofte met een zwabberbeen tot een succesvol schaatscoach die langzaam in de voetsporen treedt van illustere voorgangers als Leen Pfrommer, Henk Gemser en Ab Krook. Het succes pleziert en benauwt Gerard Kemkers.

Zijn mobiele telefoon staat op de trilfunctie. En dat is maar goed ook, want anders zou iedereen in zijn omgeving gek worden. Gerard Kemkers is in de week na de successen op de Europese kampioenschappen in Erfurt, waar zijn pupillen Jochem Uytdehaage, Carl Verheijen en Renate Groenewold respectievelijk goud, zilver en brons wonnen, een gewild persoon. Ondertussen moet hij ook nog tijd zien vrij te maken voor zijn vriendin in het Drentse Peize. De Italiaanse oud-schaatsster Elke Felicetti verwacht een kind.

Kemkers wordt voor de eerste keer vader. Maar voor zijn rijders is hij dat al jaren. Ondanks zijn relatief jonge leeftijd (34). Een moderne vader die zich niet autoritair opstelt. Als hij de verhoudingen moet weergeven, wil hij een misvatting uit de wereld helpen. Kemkers vindt dat hij ten onrechte een stempel opgedrukt heeft gekregen van schoolmeester, bij de media en de schaatsers die niet tot zijn ploeg behoren.

,,Zoals ik vooral in de pers word getypeerd, daar klopt niet veel van. Ik deel geen boetes of straffen uit. Ik sta tussen de rijders en soms stap ik uit de groep omdat er een bepaalde lijn gehandhaafd moet worden. Ik voel me geen type Van Gaal. Ik leid een missie van een club vrienden die 220 dagen per jaar met elkaar optrekken.''

Hij heeft in zijn aanpak wel wat van voormalige succescoaches als Gemser en Krook, maar Kemkers vaart toch vooral op zijn eigen kompas. ,,Mijn opleiding en de ervaringen die ik opdeed in Amerika vormen de basis van mijn aanpak. Het klinkt als een negatieve kwalificatie, maar zoals Gemser en Pfrommer te werk gingen, is niet meer van deze tijd. Wij wilden het toen en heel veel jongens, bijvoorbeeld in Jong Oranje, hebben zich er prettig bij gevoeld. Ik zie coachen als een soort kunst. Het is moeilijk uit te leggen. Hoe moet je verklaren dat iemand gevoel voor piano heeft? Ik probeer mijn eigen fanatisme uit te stralen op de groep. Mijn trainingsprogramma wordt academisch benaderd. Er zit een zekere logica in waaraan ik consequent vasthoud. Daarnaast denk ik dat ik de schaatstechniek heel goed begrijp.''

Het geeft hem voldoening dat hij daarmee de afgelopen drie jaar als kernploegcoach van de KNSB wat heeft neergezet. Althans daar lijkt het toch op; hoewel de echte prijzen natuurlijk pas in Salt Lake City worden verdeeld. Vooralsnog neemt Kemkers revanche op zijn schlemielige afscheid als topschaatser. Begin jaren negentig moest de Drent stoppen met hardrijden wegens een zogenoemd `zwabberbeen'. Het bleek door coaching of medische behandeling niet te herstellen. ,,Misschien kan ik ook dat verhaal nog eens uit de wereld helpen'', zucht hij. En hij staat op voor een kleine demonstratie. ,,Als ik zo ga zitten en ik buig mijn rug, voel ik hier een stroomstoot vanuit mijn onderrug. In mijn schaatshouding zal er iets bekneld raken waardoor de aansturing wordt beperkt en mijn rechtervoet dubbel klapt bij het zoeken van de balans.''

Kemkers werd destijds verguisd omdat hij niet meer aan de hoog gespannen verwachtingen kon voldoen. Hij was een generatiegenoot van Hein Vergeer en Leo Visser, maar slaagde er niet in uit hun schaduw te kruipen. Later moest hij ook Ben van der Burg en Bart Veldkamp voor zich dulden. ,,Het is nooit de bedoeling geweest dat ik als coach terug zou komen in de schaatswereld'', zegt Kemkers nu. ,,Ik wilde in 1991 het voorbeeld volgen van mijn vriendin: volledig afstand nemen van het schaatsen. Het dagelijkse plezier was weg. Totdat Ab Krook mij belde of ik bereid was zijn assistent te worden. Dat vond ik leuk om te doen. Er stond een groep met Ritsma, Zandstra en Veldkamp. Ondertussen volgde ik in Amsterdam ook de Academie voor Lichamelijke Opvoeding.

,,Al snel kwamen de geluiden dat ik de ideale opvolger van Krook zou zijn. Bij de schaatsbond ontstond toen de gedachte: wie is Kemkers wel dat hij op 27-jarige leeftijd al kernploegcoach wil worden? Toen Krook in 1994 stopte, kreeg ik tot mijn verrassing een telefoontje van Bart Veldkamp. De kernploeg wilde mij als opvolger van Krook. Ik vond het nog wat te vroeg om het alleen te doen. Een gesprek met de schaatsbond is er ook nooit gekomen. Wel veel bla bla in de media. Dat is kennelijk overgewaaid naar de Verenigde Staten waar ze een coach zochten. Ik zeg het nu heel eerlijk: toen de Amerikanen mij belden, heb ik `ja' gezegd omdat ik het avontuur zocht en niet het vak van schaatscoach.''

Ondanks de primitieve werkomstandigheden in een land waar het schaatsen geen sport van betekenis is, raakte Kemkers in de VS voor het eerst enthousiast voor het begeleiden en trainen van sporters. ,,Het was achteraf een ideale route. Twee zaken verruimden toen mijn blik op de schaatssport. Ten eerste mijn vriendin, die gewend was in Italië in volstrekte anonimiteit topsport te bedrijven. Dat vraagt om een andere motivatie. En ten tweede de Amerikaanse beleving. Ik kwam in aanraking met Nick Thometz, een self-madecoach die niet kon terugvallen op boeken of cursussen. Voor hem was het coachen een grote ontdekkingsreis.''

Het Amerikaanse schaatsen had na geweldenaar Eric Heiden stil gestaan. Kemkers maakte een ontwikkeling mee die was ingezet in 1992 toen een aantal inline-skaters, de Amerikaanse skeelers, zich ging toeleggen op het langebaanschaatsen. ,,Ik heb dertig, veertig van die inlineskaters gezien die na acht weken nog niet wisten hoe je op schaatsen hard vooruit moet komen. Je moet toch in staat zijn om je kracht over te brengen op het ijs.''

Het beoefenen van de schaatssport is in de VS, mede door de geringe media-aandacht, nog te veel een familiesituatie. De universiteiten bieden ook weinig gelegenheid om de ijzers onder te binden. Het feit dat de Winterspelen volgende maand in Salt Lake City worden gehouden, verandert aan dit alles volgens Kemkers weinig. ,,Als toppers als Heiden en Bonnie Blair, met ieder vijf gouden medailles, niets te weeg hebben kunnen brengen, lukt dat ook anderen ook niet. De media zullen daar weer over het schaatsprogramma heen walsen. Het voordeel is wel dat er nu een ijsbaan in een stad staat. Daar heb je meer aan dan in een bergdorp zoals in Baselga di Pinè, waar je nooit veel kinderen naar toe krijgt.''

Van de Amerikaanse deelnemers verwacht Kemkers niettemin vuurwerk. ,,Fitzrandolph, Cheek, Parra bij de mannen en Rodriguez en Witty bij de vrouwen, ze zullen laten zien dat ze meedoen. Voor hen is alles toegespitst op de Spelen. Dit is de enige kans hun publiek wat te tonen. Verder krijgen ze nooit aandacht. Het nationalistische gevoel zal meetellen. Oh my god, die zijn er echt klaar voor.''

Hij ziet parallellen met sommige voetballers, die ook pas na enige aarzeling voor het trainersvak kozen. ,,Misschien heeft het met de generatie te maken. Ik ben een beetje van dezelfde lichting als Rijkaard, Gullit, Van Basten, volleyballer Zwerver en wielrenner Ducrot. Uiteindelijk hebben we allemaal de drang gekregen iets terug te doen voor de sport. Leo Visser (chef de mission voor de Spelen, red.) is ook zo'n voorbeeld. Met Ronald Koeman sprak ik nog wel eens als hij Vitesse trainde op Papendal. Ik zou graag een Rotary Club voor ex-sporters willen zien. Al kom je maar een keer per jaar gewoon een dag bij elkaar om te praten over zaken als stress.''

Eenmaal aan de slag in Nederland moest Kemkers de afgelopen drie jaar als kernploegcoach opboksen tegen de sponsorploegen. In de commerciële ontwikkeling ziet hij voor- en nadelen. ,,Meer schaatsers hebben een kans gekregen. Zonder de sponsorploegen waren Uytdehaage en Verheijen bij de bond nooit serieus genomen. De verhoudingen zijn verscherpt, ofschoon het op de werkvloer meevalt. Ik heb vergaderingen meegemaakt waar het er fel aan toeging. Er was vroeger meer saamhorigheid. En hoe staat het met het Nederlandse belang? De Noren en Amerikanen hebben hun olympische tickets verdiend in wereldbekerwedstrijden. Zij konden in december doortrainen toen wij kwalificatiewedstrijden reden.''

Hij vreest een verwencultuur door de salarissen die schaatsers tegenwoordig soms miljonair maken. ,,Een sporter moet pijn en afzien kunnen accepteren. Verder wil ik de positie van coach verdedigen. Omdat de schaatser nu meer verdient dan een coach, moet hij niet de wereld gaan bepalen. De rijder moet beseffen dat hij met behulp van zijn trainer zo ver is gekomen. Er was een Rintje BV. En Rintje (Ritsma, red.) zocht daar een coach bij, maar die kon hij ook ontslaan. Ik vind het kwalijk als Jan Bos zegt: `de coaches moeten naar de sporters luisteren'. Hij gaat te ver. Want uiteindelijk zijn wij de gebeten hond, zoals met Pfrommer bleek bij de DSB-ploeg. Of je moet de definitie van coach herschrijven en de rijder verantwoordelijk stellen. Hier en daar gebeurt dat al. Dat het elftal van FC Twente trainer Van 't Schip openlijk steun betuigde toen het de ploeg slecht verging, vond ik prachtig. Ook Rintje heeft de klasse om te wijzen op zijn eigen feilen.''

Bij TVM, de ploeg van dezelfde Ritsma, begint Kemkers volgend seizoen met zijn rijders aan een nieuw hoofdstuk. ,,Wij zijn er met z'n allen aan toe. Zonder te schoppen naar de KNSB zeg ik: het wordt aantrekkelijker om te werken. Met kortere lijnen naar het management en een wat bedrijfsmatiger aanpak.''

De waarschijnlijke verdwijning van het altijd heilig geachte instituut kernploeg, vindt hij een logische ontwikkeling. ,,Er ontbreekt een aparte topsportsector met een professioneel management bij de schaatsbond. De KNSB wil niet meer wedijveren met de topsalarissen die bij de sponsorploegen de pan uit rijzen. Als mensen meer geld willen hebben, moet het marktmechanisme het maar bepalen.''

Uytdehaage is volgens Kemkers ondanks zijn 25 jaar nog niet aan zijn plafond. Verheijen wil hij van stayer verder omscholen tot een echte allrounder. ,,Al was het maar voor de motivatie. Kan hij zich de komende drie jaar op de grote titeltoernooien richten.''

Terugkomend op de euforie: ,,Het zou voor mij ook een reden kunnen zijn meteen te stoppen. Nu worden we opgehemeld, als het straks tegenzit laat iedereen ons weer vallen. Ik was als schaatser de lieveling van het publiek. Een talent met grote mogelijkheden. Van de ene op de andere dag werd ik neergesabeld. Ik zal als coach ook mijn slechte tijden gaan meemaken, maar ik wil beoordeeld worden op een periode van tien jaar. Geef me even de tijd. Dat zou men ook met anderen moeten doen. Het kan niet waar zijn dat Peter Mueller ineens een slechte coach is, terwijl hij de ene na de andere rijder op het ereschavot heeft gebracht. Louis van Gaal kan ook niet plots een trainer zijn die er niets van kan.''

Nu hij eenmaal in de tredmolen zit, gaat Kemkers het liefst door tot het bittere eind. Maar privé-omstandigheden kunnen hem dwingen ermee te stoppen. Dan loopt zijn contract bij TVM af. ,,Als ik straks thuis de voordeur open en het blijkt dat mijn afwezigheid het hele jaar door spanningen oproept, stop ik met coachen. De komst van een baby zorgt voor een extra testcase. Misschien dat TVM dan een ander baantje voor me heeft. Want ach, met deze achtergrond kom je altijd wel ergens terecht.''