Colombia op weg naar oorlog

Een oorlog tussen het Colombiaanse leger en de guerrillagroep FARC staat voor de deur. Vanavond loopt het ultimatum van president Pastrana af.

,,Heren van de FARC. U krijgt tot zaterdagavond half negen, ik herhaal hálf négen, om u alsnog te bedenken'', zei de Colombiaanse president Pastrana driftig op zijn horloge tikkend. Het lijkt er niet op dat hij dit keer opnieuw door de knieën wil gaan. Het leger is in staat van paraatheid gebracht. Tanks, bommenwerpers, en gevechtshelikopters staan klaar om de linkse rebellen te lijf te gaan. Eergisteren nog kwamen de laatste tien van de 35 ultramoderne Black-Hawk helikopters binnen die Colombia van de Vereigde Staten cadeau kreeg. Ook buurland Ecuador heeft de troepen rond de grens samengetrokken.

,,De trieste werkelijkheid is dat de FARC niet wil onderhandelen'', zei president Pastrana woensdagavond in een televisietoespraak. Het betekende het einde van zijn drie en een half jaar durende poging vrede te sluiten met de grootste en oudste guerrillagroep van het continent. ,,Ik heb mijn hele populariteit, mijn politieke kapitaal en mijn plek in de geschiedenis aan dit vredesproces verspeeld'', treurde Pastrana. Hij bracht in herinnering hoe hij nog voor zijn aantreden de jungle inreisde om de 63-jarige baas van de FARC, Manuel Marulanda, tot onderhandelen over te halen. Hoe hij bij de start van de onderhandelingen in januari 1999 voor gek bleef zitten in het junglestadje San Vicente, urenlang in zijn witte koltrui, wachtend op guerrillabaas Marulanda die gewoon niet kwam opdagen. En volgens Pastrana is het zo steeds weer gegaan. ,,We hebben de humanisering van het conflict voorgesteld, en voorstellen gedaan voor een staakt het vuren.'' Maar de FARC bleef maar drammen over hun eigen veiligheid, meent Pastrana ,,Een vóórwendsel'', zegt de president, omdat de FARC ,,eigenlijk helemaal niet wíl onderhandelen.''

De hete aardappel was van het begin af de zogeheten `gedemilitariseerde zone' rond San Vicente. Een gebied zo groot als de Benelux waarover de FARC de absolute alleenheerschappij kreeg. Voor de guerrilla was zo'n zone voorwaarde om `veilig' te kunnen onderhandelen. Maar het Colombiaanse leger en vooral de Verenigde Staten waren altijd al radicaal tegen de oprichting van dit `Farcolandia'. President Pastrana hield hen echter voor dat je voor de vrede iets over moest hebben. ,,Onderhandelingen zijn de enige manier om een einde te maken aan de veertig jaar durende burgeroorlog'', zegt hij nog steeds.

Maar na de terreuraanslagen van 11 september in New York en Washington kwam de enclave van de FARC en daarmee Pastrana steeds meer onder druk. De FARC staat hoog op de Amerikaanse lijst van `terroristische groepen'. De Amerikaanse bemoeienis die onder Clinton nog voer onder de vlag van war on drugs werd nu openlijk war on terrorism genoemd. Bovendien kon Pastrana na drie jaar onderhandelen nog weinig concrete resultaten tonen. Waarom zou de FARC dan mogen blijven beschikken over een gebied dat zelfs volgens Pastrana zelf steeds meer verwerd tot ,,een opleidings- recruterings- en uitrustcentrum'' van de FARC?

Of het kortzichtigheid of opzet was is niet duidelijk. In elk geval bleef de FARC ook de laatste maanden vasthouden aan hun totale controle over het gebied. Ze verzetten zich tegen de wapencontroles, de spionagevluchten en de personencontroles die het Colombiaanse leger rond en over het gebied begon te houden. ,,Deze controles zijn ononderhandelbaar'', stelde Pastrana gisteren opnieuw. Wekenlang had de linkse guerrilla's van de FARC het onderwerp tot centrum van de onderhandeling met de regering gemaakt, terwijl er over andere zaken als ontvoering en de bescherming van de burgerbevolking in het conflict niet werd gesproken.

Voor het eerst in zijn regeerperiode heeft Pastrana het lot van de FARC volledig bij het linkse guerrillalegerde zelf gelegd. De vraag is of de FARC zich sterk genoeg voelt om het op een frontale oorlog met het door de Verenigde Staten gesteunde Colombiaanse leger aan te laten komen. En of ze te elfder ure toch nog teruggaan naar de onderhandelingstafel. Inmiddels hebben ook de Verenigde Naties zich als bemiddelaars opgeworpen. ,,Onderhandeling is de enige manier om het conflict op te lossen'', zei algemeen secretaris Kofi Anan gisteren. De speciale VN-gezant voor Colombia, James Lemoyne, treedt op als bemiddelaar in het conflict en heeft gisteren contact opgenomen met de FARC.

Maar de Colombianen vrezen het ergste. Als de FARC voor vannacht niet terugkrabbelt stuurt Pastrana het leger het gedemilitariseerde gebied in. ,,Blijf kalm'', riep Pastrana de bevolking op. ,,De regering zal jullie beschermen.'' Maar met name de bewoners van de gedemilitariseerde zone geloven daar geen woord van. Na meer dan drie jaar onder guerrillabewind te hebben geleefd, zijn ze allemaal doelwit van de wraakacties van de paramilitairen. Rechtse doodseskaders die het reguliere leger samenwerken. ,,Er gaat gebeuren wat er moest gebeuren'', zeggen bewoners als Liliana Salgado die zich met haar kinderen in haar huis heeft verschanst ,,Nu beginnen de bloedbaden van de paramilitairen, en ik noch mijn kinderen zullen daaraan ontsnappen.''