Binnenkort besluit over JSF-project

Het kabinet zal niet eerder dan 25 januari beslissen of Nederland deelneemt aan de ontwikkeling van de Amerikaanse Joint Strike Fighter (JSF), een van de vliegtuigen die een opvolger zou kunnen zijn voor de F16.

Dat heeft premier Kok gisteren verklaard na afloop van de ministerraad.

Er zal in ieder geval in de naaste toekomst een besluit vallen in het kabinet, aldus Kok, die gisteren zelf geen voorkeur voor of tegen de JSF wilde uitspreken. Het kabinet zal in geen geval de zaak op zijn beloop laten tot na de verkiezingen, waarmee de mogelijkheid van een Nederlandse participatie ter waarde van achthonderd miljoen dollar voorbij zou gaan. De beslissing, die door de Tweede Kamer moet worden goedgekeurd, dient volgens de Amerikaanse partners uiterlijk in februari rond te zijn.

Voorafgaand aan de ministerraad vond gisteren een bijeenkomst plaats van de meest betrokken bewindslieden, waarin een procedure voor de besluitvorming in het kabinet is afgesproken. Volgende week zal, tijdens de lunchpauze van het kabinetsberaad, een presentatie van het probleem plaatsvinden voor de niet direct bij de zaak betrokken ministers.

Defensiewoordvoerder Timmermans (PvdA) zegt van het thans afgesproken tijdsschema ,,niet onder de indruk'' te zijn. De PvdA in de Tweede Kamer blijft vinden dat het parlement vóór de verkiezingen in mei eigenlijk te weinig tijd heeft om een verantwoorde beslissing te nemen inzake de vervanging van de F16 en de daarmee verbonden problemen als de Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van de JSF.

De Kamer dient namelijk niet alleen de economische wenselijkheid van een deelname aan de ontwikkeling van de JSF te onderzoeken, waarschuwt Timmermans. Deelname aan de ontwikkeling van dit toestel impliceert in de praktijk vermoedelijk ook een beslissing voor de aanschaf ervan, onder uitsluiting van concurrenten als de Franse Rafale en de Brits-Duitse Eurofighter.

De besluitvorming binnen het kabinet lijkt zich nu dan wel te hebben verengd tot de vraag JSF ja of nee, maar de Kamer weet nog niet waarom en er zal – naar de Europese bondgenoten toe – ook zeker een ,,goed verhaal'' moeten komen waarom Nederland voor hun toestellen niet kiest, aldus Timmermans. ,,Er staat bij deze beslissing veel meer op het spel dan de kwaliteiten van een toestel of de economische haalbaarheid'', meent de PvdA'er. ,,De toekomst van de Europese defensiesamenwerking bijvoorbeeld''.

Naar verluidt hebben de in de ontwikkeling van de JSF geïnteresseerde Nederlandse bedrijven, waaronder Stork en Philips, op aandrang van het kabinet hun eigen risico in de investeringen verhoogd tot 270 miljoen dollar, die de Nederlandse regering wel eerst vijftien jaar zou moeten voorschieten.

Bezwaren tegen het plan kwamen binnen het kabinet tot nu toe van VVD-minister Zalm (Financiën). Het met name door twee andere VVD'ers in het kabinet (minister Jorritsma (Economische Zaken) en staatssecretaris Van Hoof (Defensie) gedragen besluit voor deelname aan de JSF draagt thans het karakter van economische steun aan enkele bedrijven, maar impliceert tevens de aankoop van JSF's in de toekomst, de grootste defensie-order van Nederland ooit ter waarde van een nog onbekend aantal miljard euro's.

Naar verluidt neigen met name de PvdA-bewindslieden in het kabinet ernaar om te zijner tijd – de aankoopbeslissing hoeft niet voor 2007 te worden genomen – kant en klare gevechtsvliegtuigen te kopen, van een aldan te bepalen type. Tegen die tijd zal er ook meer duidelijk zijn over de ontwikkeling van de Europese defensiesamenwerking, en de vraag hoeveel toestellen Nederland eigenlijk in de toekomst nodig heeft.

Zolang Zalm voor deelname niet gewonnen is – zijn actuele standpunt in dezen is overigens niet bekend – zal de discussie binnen het kabinet niet het karakter aannemen van een tegenstelling tussen VVD en PvdA, aldus Haagse bronnen.

Kok maakte terloops melding van het feit dat andere Europese landen hun order voor de opvolging van de F16 verdelen onder verschillende toestellen. Zo kiezen de Britten voor een gedeelte Eurofighters, waarin de Britse staat zelf belangen heeft, en een gedeelte JSF.