Russische bank: `Aha, dat is de euro'

Rusland ontwaakte deze week uit zijn kerstsluimer en ontdekte de euro. De munt stuit op enig wantrouwen. Voorlopig is de dollar nog de grote favoriet onder de Russen. Naar schatting 80 miljard dollar is er in omloop.

,,Euro?'' Bij het wisselkantoortje aan de Tverskaja Oelitsa, Moskou's Kalverstraat, staat de nieuwe munt al op het bord, maar zonder wisselkoers. De jongen achter het loket haalt de schouders op. ,,Ik hoef hem niet. Hoe weet ik hoe een euro eruit ziet?'' In een ander wisselkantoortje kijkt de kassier nieuwsgierig door het kogelvrije glas. ,,Aha, dat is hem dus?''

In de eerste week van januari ligt Rusland stil, maar ook nu het land uit zijn kerstsluimer ontwaakt is er nog geen run op de euro. Banken reageren onwennig op de nieuwe munt. Kassiers die in een oogopslag een valse dollar herkennen – volgens de regering is 3,7 procent van de dollars in Rusland vals, volgens expert Aleksandr Bezdenegznich zelfs elke tiende dollar – onderwerpen elk eurobriefje aan een langdurig studie.

Russische banken melden een iets hogere verkoop dan verwacht. De kleine MDM-bank verkocht sinds 1 januari 20 miljoen euro, Alfabank 6 miljoen, meest in kleine coupures. ,,Vooral reizigers'', denkt een kassier. Sommige filialen van Sberbank, Ruslands grootste bank, waren al op 4 januari door hun eurovoorraad heen.

Veel Russen lijken verrast door de komst van de nieuwe Europese munt. Toen de Europese Unie op 12 december `eurodag' organiseerde, klaagden Moskouse bankiers over de slechte voorbereiding. De Russische Centrale Bank zou de import van euro's onnodig vertragen, Europa had te weinig gedaan om het land voor te bereiden. De 175.000 pamfletten, de 35.000 posters, de televisiespotjes en de `eurostands' waren in de wijdse Russische vlaktes verwaaid zonder enig spoor na te laten.

Niet dat de Russische banken zelf erg scheutig waren met publieksinformatie, Alleen Sberbank hing Europosters in zijn filialen, elders lagen hooguit wat stapeltje brochures naast de balie. Onwetendheid heeft zijn voordelen. Zo koopt Sberbank sinds 1 januari geen Duitse marken meer. De kleine spaarder die daar nu nog van afwil, kan ze bij de bank deponeren, maar krijgt pas over anderhalf tot twee maanden roebels of euro's terug met een commissie van 5 procent. Andere banken wisselen nog wel oude munten, maar hun commissies lopen soms op tot 11 procent.

Dat moet een aardig bedrag opleveren, want van Kaliningrad tot Vladivostok ligt naar schatting twee miljard Duitse mark in oude sokken en schoenendozen. Na tien jaar van devaluaties, hyperinflatie en failliete banken bewaart geen weldenkende Rus zijn spaargeld in roebels, laat staan dat hij het aan een Russische bank toevertrouwt.

Lees bijvoorbeeld waar president Vladimir Poetin aan dacht toen zijn Petersburgse woning in 1996 in brand vloog: ,,Plots herinnerde ik me dat er een koffer in onze slaapkamer stond met al ons spaargeld. Wat moest er van ons worden zonder die cash? Ik liep terug en zocht op de tast. Ik dacht: nog een paar seconden en het is te laat ... ik gaf het op en rende naar het balkon. Vlammen schoten omhoog. Ik klom over de leuning en liet me aan lakens omlaag zakken.''

Wat voor cash er in die koffer zat, verzwijgt Poetin in zijn boek `Eerste Persoon'. Waarschijnlijk dollars, want de circulatie van Europees geld valt weer in het niet bij de naar schatting 50 miljard dollar die onder Russische matrassen ligt en de 30 miljard dollar die rondgaan in het grijze circuit. De Rus handelt en denkt in dollars. Salarissen worden in dollars uitbetaald, geldautomaten keren dollars uit, Russische steden zijn bezaaid met wisselkantoortjes. Het is normaal om een rekening in `UE's' – afgesproken eenheden – te krijgen, een eufemisme voor de dollar. De prijs van een pizza of een hotelkamer wordt eerst in dollars berekend en dan omgezet in de dagwaarde in roebels – het is namelijk verboden dollars te gebruiken bij binnenlandse transacties. Tachtig procent van de buitenlandse transacties worden afgesloten in dollars, 92 procent van de valutareserves van de Centrale Bank bestaat volgens bankpresident Viktor Gerasjtsjenko uit dollars.

Tot dusver heeft Rusland vooral baat gehad bij de zwakte van de euro: een derde van de staatsschuld bestaat uit Duitse marken, en nu dus uit euro's. Maar onder Russische economen woedt al langer een debat of Rusland zijn economie actief richting eurozone moet laveren. Eurofielen wijzen erop dat de Rusland met zijn dollarhonger de VS aan renteloze kredieten helpt, maar de eigen economie gevaarlijk afhankelijk maakt. Het Europa-Instituut van de Russische Academie van Wetenschappen noemde dat in een rapport voor de Centrale Bank ,,buitengewoon gevaarlijk''. ,,Een val van de dollar zal verwoestende consequenties hebben voor de Russische economie.''

Een andere school meent dat Rusland de zaak beter op zijn beloop kan laten. De euro zal via de handel met Europa vanzelf terrein winnen, verder moet de munt zich maar eens drie jaar bewijzen. Zij lijken het pleit te hebben gewonnen. Verzoeken van de EU om Russische gas- en olie-importen voortaan niet in dollars maar in euro's te betalen, wimpelde Rusland vorig jaar beleefd af.

Wel is men het erover eens dat een sterk alternatief voor de dollar op lange termijn in Russisch voordeel is. Analist Vasili Krivochizja waarschuwde gisteren in de Federatieraad – de Russische Eerste Kamer – dat Rusland een belangrijk slagveld zal worden in de strijd tussen de euro en de dollar. Hij voorspelt sterke druk van de Amerikaanse `pusher' wanneer het land zijn dollarverslaving langzaam afbouwt.