Merkel of Stoiber

Decennialang heeft de Christlich-Demokratische Union (CDU) samen met haar kleinere Beierse zusterpartij de Christlich-Soziale Union (CSU) de dienst uitgemaakt in Duitsland. Ze is bepalend geweest voor de politieke en economische ontwikkelingen in de naoorlogse Bondsrepubliek. Van '49 tot eind jaren negentig, van de grote Duitse bondskanselier Konrad Adenauer tot Helmut Kohl, kanselier van de hereniging, hadden CDU en CSU het voor het zeggen – al zijn er natuurlijk jaren geweest dat de rivaal regeerde, de Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD). Maar de christen-democraten waren nooit ver weg van het centrum van de macht, en altijd kwamen ze na een sociaal-democratisch intermezzo sterk terug. CDU en CSU vertegenwoordigen het behoudende Duitsland, de Otto Normalverbraucher die gesteld is op zijn welvaart, zijn baan, zijn gezin en geloof en die niet van experimenten en onrust houdt.

Maar de tijden zijn veranderd. Sinds 1998 regeren de sociaal-democraten. Hun voorman, de behendige politicus Gerhard Schröder, heeft zich ontpopt als een kanselier van formaat. Met dank aan de schandalen uit het late Kohl-tijdperk, de economische voorspoed en voortreffelijk crisismanagement wisten Schröder en de zijnen de CDU/CSU steeds verder in het defensief te dringen. Fricties binnen de CDU leidden er zelfs toe dat sommige Duitsers zich begonnen af te vragen of het voorgoed gedaan was met de christen-democratische politiek in hun land. Voor dat laatste hoeft niet meteen te worden gevreesd. De christen-democraten zijn niet van het politieke toneel verdwenen. Ze hebben wel een ernstige vormcrisis doorgemaakt. Tot op de dag van vandaag zijn de rust en het vanzelfsprekende gemak waarmee de macht kon worden opgeëist nog niet weergekeerd.

De Bondsdagverkiezingen zijn in september. CDU en CSU moeten een gezamenlijke kanselierskandidaat naar voren schuiven. Het is onduidelijk wie dat wordt: Angela Merkel, de uit het oosten afkomstige CDU-voorzitster, of premier Edmund Stoiber van Beieren. Vandaag komt de CDU in Magdeburg bijeen om over het leiderschap te vergaderen. De partij moet tussen twee uitersten kiezen. Merkel is wat flets en weinig uitgesproken. Ze moet – en kan – in haar rol groeien. Stoiber is de oerconservatieve representant van het welvarende zuiden. Welbespraakt, fel, kritisch jegens Brussel – maar geen anti-Europeaan. Als kandidaat heeft hij de grootste kans. Maar het zou een wonder zijn als hij kanselier wordt: geen Beier is dat ooit gelukt. In die zin gooit Merkel hogere ogen. De twee zijn bezig met het opvoeren van een ingewikkeld schijngevecht, dat kan ontaarden in een vernietigende strijd om de macht. Op het spel staat meer dan hun politieke toekomst. Als de christen-democraten er niet in slagen om eensgezind en zonder bijkomende schade een kanselierskandidaat te benoemen, is het leed nauwelijks te overzien. Een Pyrrusoverwinning van de één, met de ander bebloed in de hoek, zal de net bezworen crisis weer aanjagen en bijna zeker tot een afgang bij de stembus leiden. Onrust van de destructieve soort. Adenauer draait zich in zijn graf om.

Duitsland, het beproefde hartland van Europa, verdient onder de huidige moeilijke omstandigheden twee grote, zelfbewuste partijen en partijleiders die aan elkaar gewaagd zijn. En die elkaar scherp houden. De kiezer heeft er recht op; de agenda voor de verkiezingsstrijd rechtvaardigt het.