De derde weg loopt dood

Er bestaan vele vormen van linkse politiek: extreem links, centrum links, realistisch links, gematigd links, neo links etc. De diverse gradaties zijn een goede illustratie van de permanente worsteling die links met zichzelf heeft. De wereld is nooit af en dus is ook links nooit klaar.

In de bundel Leven na paars proberen het PvdA Tweede-Kamerlid Jet Bussemaker en haar partijgenoot Rick van der Ploeg, staatssecretaris voor cultuur, aan de hand van bijdragen politici, wetenschappers en journalisten antwoord te gevenop de vraag hoe het leven voor sociaal-democraten eruit ziet na twee paarse kabinetten. Hun openingshoofdstuk, tevens het dragende verhaal van de bundel kan het beste worden gekwalificeerd als een uiting van warrig links.

Dat kan ook haast niet anders als men én verantwoordelijkheid probeert te nemen voor het met VVD en D66 gevoerde beleid in de paarse coalitie én aan de hand van die ervaring een nieuwe, eigen identiteit wil formuleren. Rood is geen paars, schrijven Bussemaker en Van der Ploeg, maar wat hun rood dan wel is blijft uitermate onduidelijk. Ze hebben het over een `links-radicaal programma', maar kort daarvoor poneren beide PvdA-denkers de stelling dat de PvdA `het radicale midden' moet durven uit te vinden. Gewoon midden, is natuurlijk te nietserig voor mensen die zichzelf graag progressief noemen, dus wordt het radicaal midden. Daarmee geven Bussemaker en Van der Ploeg onbedoeld een pefecte illustratie van waar het bij `hun' links werkelijk om te doen is: om de verpakking.

De linkse agenda waarmee zij na het doorploeteren van werken van Adam Smith, Mandeville, Hayek, Hobbes, De Swaan, Ridley, Hirschman, en De Tocqueville op uitkomen doet eigenlijk heel erg paars aan. `Het is van het grootste belang dat structuren transparant zijn en dat verantwoordelijkheid dragen samengaat met het afleggen van verantwoording', schrijven Bussemaker en Van der Ploeg. Wie vindt eigenlijk dat dat niet zo moet zijn? We mogen huidige problemen niet afwentelen op toekomstige generaties, luidt een andere aanbeveling. Zegt rechts wel dat de problemen moeten worden afgewenteld op de toekomst? Er moet een verschuiving optreden van een negatieve naar positieve verzorgingsstaat waar de nadruk verschuift van bescherming naar het mobiliseren van levenskansen en autonomie van de burger, aldus beide auteurs. Kortom, zoals de VVD'er Rudolf de Korte begin jaren tachtig voorstelde toen hij ervoor pleitte het sociale zekerheidsstelsel te veranderen van een vangnet in een trampoline.

De linkse agenda van Busssemaker en Van der Ploeg bestaat uit modieus en onverplichtend gewauwel dat vaak ook nog onderling inconsistent is. De overheid moet bijvoorbeeld `vraaggestuurd' optreden. Anders gezegd, zich aanpassen aan de wensen van de burgers. Tegelijkertijd wordt gesteld dat de verrommeling van de openbare ruimte door Vinex-wijken moet worden gestopt. Nu zijn die Vinex-wijken juist mede een gevolg van de vraag. Want, zo blijkt telkens weer, het merendeel van de bevolking wil dolgraag wonen in een doorzonwoning met tuin in een groene autoluwe wijk. Wil dat allemaal ook nog enigszins betaalbaar blijven is de Vinexwijk het resultaat.

Het is allemaal weinig spannend of uitdagend. Maar dat is nu eenmaal het midden waar ook de PvdA het moet van hebben. Het radicale midden zal daar weinig aan veranderen. Behalve misschien de gemoedsrust van Bussemaker en Van der Ploeg.

Jet Bussemaker en Rick van der Ploeg (red): Leven na Paars? Linkse visies op de derde weg. Prometheus, 237 blz E15,50