Amsterdam lacht waar het eens heeft gehuild

Amsterdam is een feest. Je kunt er overal en altijd drinken, dansen en dineren. Rond de binnenstad is de voorspoed ook anderszins waarneembaar. De cabriolet is op de grachten een normale verschijning. De baasjes van deze open auto's wonen in pakhuizen, herenpanden of koetshuizen die tot appartementen zijn omgebouwd en inmiddels 4.000 euro per vierkante meter doen. Als ze kinderen hebben die kunnen leren, gaan die vaak naar het openbare gymnasium aan de Weteringschans dat bijna uit zijn voegen barst.

Het is een ongekende metamorfose. Een half mensenleven geleden zag de stad er heel anders uit. Die nu zo vermaledijde grachtengordel was toen op sterven na dood, oogde als een slecht gebit waaraan geen eer was te behalen. `Amsterdam huilt waar het eens heeft gelachen', zong Rika Jansen in 1966. De bestuurders hadden dan ook een radicaal plan. De bewoners van de binnenstad moesten weg, naar de buitenwijken of nieuwe gemeenten in de omtrek. Ze dienden plaats te maken voor kantoren en vierbaanswegen. Want van mensen zou het heil niet meer komen. Zelfs dat gymnasium aan de Weteringschans zou worden opgeheven bij gebrek aan nieuwe leerlingen.

Zo was het echt. Het is anno 2002 onvoorstelbaar. Voor wie het niet wil geloven is er nu een fotoboek waarin de feiten simpel zichtbaar worden: Amsterdam, stad in verandering van Wim Ruigrok. Ruigrok was vier decennia lang fotojournalist voor De Volkskrant. Al die jaren moest hij het nieuws doen. Maar intussen legde hij de stad vast zoals hij die stiekem zag. In Amsterdam is een selectie samengebracht, door zijn schrijvende collega Willem Ellenbroek voorzien van een ingetogen en leerzame tekst.

Het resultaat is hartverscheurend. De keuze is weliswaar wat eenzijdig – iets te veel rellen, iets te weinig kroegen bijvoorbeeld – maar het brede beeld maakt veel goed. Met name omdat Ruigrok over een specifieke kwaliteit beschikt die voor de geschiedschrijving van Amsterdam van belang is. Hij fotografeert de mensen ten opzichte van de straten én de gebouwen. Aldus schept hij een eenheid die per beeld afzonderlijk soms saai lijkt, maar door de sequentie juist treffend de ontwikkeling van Amsterdam weerspiegelt.

Wie het nog steeds niet wil geloven, resteert slechts één advies: fiets via de Plantagebuurt naar de oostelijke eilanden en sla ter plaatse bladzijde 49 van Ruigroks Amsterdam op. Zo zag Kattenburg er uit voordat wethouder Schaefer en de jenever verdwenen. Dat is amper dertig jaar terug.

Wim Ruigrok: Amsterdam. Stad in verandering. Bas Lubberhuizen, 143 blz. € 19,–