`We zijn heel pragmatisch'

De commissie-Terlouw sloot gisteren het debat over genvoedsel af. Publiciste Renate Dorrestein was kritisch lid van de commissie en zag zichzelf ineens vóór worden.

Het was een tevreden minister die gisteren het eindrapport van de commissie Terlouw in ontvangst nam over de publieke meningen in Nederland over de toepassing van genetische modificatie in het voedsel. Want het was goed, vond minister Brinkhorst (Landbouw, D66) ,,dat het debat nu uit de welles-nietes-sfeer was getrokken.''

Toeval of niet, daar had hij de commissie onder leiding van zijn partijgenoot Jan Terlouw ook precies om gevraagd: voorkom een sjablonendebat tussen vastgeroeste voor- en tegenstanders. Onderweg verspeelde Terlouw al de deelname van felle tegenstanders als Greenpeace, Novib en de Dierenbescherming. Gisteren presenteerde hij een rapport met veel mitsen en maren. Nederlanders heben ,,grote reserves'' tegen gentechnologie in voedsel, maar willen er wel mee doorgaan. Veldproeven met genetisch aangepaste gewassen zijn ,,misschien niet mogelijk'' omdat Nederland te klein is om uitkruising met niet-aangepaste gewassen te voorkomen.

Geen bot nee, geen zorgeloos ja. Precies de opvatting die het kabinet anderhalf jaar geleden presenteerde over biotechnologie, onder het kopje `voorzichtig voorwaarts'. De Tweede Kamer debatteert daar over twee weken over. In de paarse coalitie reageerden gisteren ook PvdA en VVD positief om het rapport. Maar oppositioneel Kamerlid Ross-van Dorp (CDA) vond het dat ,,mislukt'': ,,Er is te weinig aandacht geweest voor principiële keuze.''

De Dierenbescherming, Greenpeace vonden dat de reserves die Terlouw bij de Nederlandse bevolking vaststelde, aanleiding moeten zijn voor een moratorium, `een pas op de plaats', zoals dat ook in zes andere Europese landen geldt. De organisatie van de biotechnologische industrie, Niaba, was tevreden met het feit de meerderheid van de bevolking volgens Terlouw zo'n stop uiteindelijk toch niet wil.

Niemand lijkt van mening veranderd. Of toch?

,,Ons dagelijks voedsel, dat is een leuk en interessant onderwerp'', dacht schrijfster Renate Dorrestein toen zij tot haar eigen verassing werd uitgenodigd zitting te nemen aan de commissie-Terlouw. In de loop van het publieke debat moest ze vaststellen dat maar ,,heel weinig mensen'' daar hetzelfde over dachten. Slechts 44.000 mensen bezochten in een half jaar de website van de commissie, www.etenengenen.nl. Op krantenadvertenties reagerden 26.000 mensen. Dorrestein: ,,Voor mij viel het erg tegen dat de deelname zo gering was. Terlouw, die veel meer ervaring heeft met dit soort dingen, riep steeds al: `Hier moet je je niet veel van voorstellen.' En aan de andere kant: als ik niet in de commissie zat, zou ík op een advertentie hebben gereageerd, zou ík naar de site zijn gegaan? Waarschijnlijk niet.''

Is uw persoonlijk mening over biotechnologie veranderd tijdens het debat?,,Ik ben tot mijn eigen verbazing meer vóór geraakt. Vooraf was ik gematigd tegen. Dat was eigenlijk nergens op gebaseerd. Het was meer een gevoel van `moet dat nou', zoals veel mensen dat hebben. Nu denk ik dat je niet globaal ja of nee kunt zeggen. Je moet kijken naar concrete toepassingen, het nut dat ze hebben, de alternatieven die er zijn, de risico's.''

Wat zeggen het geringe animo en de uitkomsten - gereserveerd, maar wel doorgaan - over de wijze waarop Nederlanders over thema's als genetische modificatie nadenken?

,,Nederlanders zijn gemakzuchtig. Je ziet het ook aan hun opvattingen over etikettering bijvoorbeeld: 69 procent vindt dat er goede etiketten moeten zijn, maar tegelijk lezen ze die niet. En ik vind het ook wel heel geestig dat in de afwegingen het nut belangrijkste is. Ook in de discussies die we hadden met de geselecteerde groep van 150 consumenten kwamen op de vrije baan vaak die als eerste: `Wat hebben we eraan?, waar heb dat voor nodig?'' Ik had meer ethische en morele overwegingen verwacht. We zijn heel pragmatisch.

Heeft de commissie zulke meningen zelf ook niet in de hand gewerkt? De `mogelijke' argumenten werden bij de vragen geleverd. Als in een informatiecampagne.

,,Dat was ook het lastige: we moesten tegelijk informeren over de onderwerpen en een debat organiseren. Maar we hebben er eigenlijk al in de eerste weken gekozen dat te doen door het debat te richten op concrete voor- en nadelen. En eerlijk gezegd zou ik tot op dit moment niet goed weten hoe je het anders zou kunnen doen. We hadden natuurlijk ook maar een beperkte tijd en middelen. Maar gisteren zeiden we in de commissie tegen elkaar: eigenlijk zouden we nu pas echt moeten beginnen. Het publiek heeft er kennis van kunnen nemen, er is een momentum, nu zouden we veel meer mensen kunnen mobiliseren.

Vond u het jammer dat de organisaties met principiële bezwaren - Greenpeace, Novib, Hivos, Natuur en Milieu en andere - afhaakten?

,,Dat was juist de bedoeling - niet om ze weg te jagen, maar om deze stemmen wat buitenspel te zetten. Want hun mening kennen we wel - die van deze organisaties, net als die ook van het bedrijfsleven. Die hadden natuurlijk ook veel kritiek kunnen leveren en afhaken. Trouwens, ik ben lid van bijna alle organisaties die zijn afgehaakt. Ik heb nooit een briefje thuis gehad waarin we werden gevraagd naar onze mening. Dat werpt wel vragen op over de manier waarop zulke organisaties functioneren. Ze staan met hun ethische, morele toer verder weg van wat veel mensen dan zij denken. Zij zijn doorgefourneerde idealisten.''