Verzet tegen zelfstandig GVB `puur conservatisme'

Tegenstanders van de verzelfstandiging van het Amsterdamse Gemeente Vervoer Bedrijf (GVB) maken een vergelijking met NS. De gemeente vreest daarom dat het toekomstig referendum over de verzelfstandiging negatief uitvalt. Maar gaat de vergelijking met de huidige NS wel op?

,,De verzelfstandiging van het GVB is een complex vraagstuk en de tegenstanders hebben het makkelijk, die wijzen alleen naar de NS en claimen hun gelijk''.

J.P.van der Meij, vice-president bij Cap Gemini Ernst & Young, begrijpt terdege het probleem van de gemeente Amsterdam, die aan den volke moet uitleggen waarom het GVB moet worden verzelfstandigd. Het gaat om een ingewikkeld onderwerp en vergelijkingen met de reeds eerder verzelfstandigde NS liggen voor het oprapen. De gemeente trok voor de komende publiciteitsslag rond het referendum zelfs een extern pr-bureau aan, daarmee het eigen voorlichtingsapparaat passerend.

Toch komt de vergelijking tussen de huidige toestanden bij NS en de toekomst van het GVB neer op een grove versimpeling, zegt Van der Meij. Hij heeft een aantal verzelfstandigingen in het openbaar vervoer begeleid, waaronder die bij Novio in Nijmegen en bij Stadsbus Maastricht. Hij leidde in 1995 het onderzoek naar de financiële positie van het GVB bij een eerdere poging tot verzelfstandiging. De resultaten van dat onderzoek waren aanleiding voor ingrijpende maatregelen en het opschorten van de verzelfstandiging. Sinds medio 2000 is hij weer als extern adviseur bij dit proces betrokken. Dit moet er juist toe leiden dat het GVB gaat lijken op de NS van eind jaren zeventig, toen het bedrijf zowel nationaal als internationaal een goede naam had.

Wat tegenstanders van verzelfstandiging volgens Van der Meij gemakshalve verzwijgen, is dat het GVB al jaren out of control is. Legendarisch is het hoge ziekteverzuim binnen de dienst. Naar verluidt niet vanwege de ongezonde werksfeer, maar omdat medewerkers `recht' hebben op dagen `ziek zijn' en zichzelf als zodanig inroosteren. De gemeente heeft ondanks alle inspanningen geen grip op het bedrijf kunnen krijgen. Volgens Van der Meij komt dat omdat de dienst twee bazen heeft; de dienstleiding en de gemeente. Die bestuurlijke vervlechting leidt ertoe dat de verantwoordelijk wethouder wordt opgezadeld met de meest triviale vragen aangaande het GVB. Dit laatste werd schrijnend duidelijk gemaakt tijdens de raadsdebatten over verzelfstandiging. De SP legde de wethouder het vuur na aan de schenen over een reclame voor huurauto's op de tram. `Of de wethouder vond dat dat wel kon', een beter voorbeeld van inefficiënt besturen is nauwelijks te geven, aldus Van der Meij.

Bestuurlijke ontvlechting van gemeente en GVB is een must, zegt Van der Meij. Hij wijst er op dat in de publieke sector ook regel is. ,,Of we nu naar de gezondheidszorg kijken, de politie of het onderwijs, we zien steeds één specifieke organisatie voor één specifieke taak''. Het GVB is momenteel een onlosmakelijk deel van de gemeente. Medewerkers van het GVB, of ze nu met een oliespuit langs de rails lopen of kaartjes controleren vallen onder dezelfde CAO als ambtenaren die op het bevolkingsregister werken. ,,Dat hindert een normale bedrijfsvoering'', meent Van der Meij. ,,Omdat de CAO nu niet is toegeschreven op de specifieke werksoorten binnen het GVB.''

Blijft het argument van de tegenstanders van verzelfstandiging, dat het GVB de heilloze weg van de NS dreigt in te slaan. Dát het niet gaat zoals het zou moeten gaan bij de spoorwegen valt niet te ontkennen, maar tot in de jaren zeventig is het wel goed gegaan met NS, zegt Van der Meij. Toen had NS een ondernemingsvorm sterk gelijkend op die nu voor het GVB is voorgesteld. ,,Pas nadat de overheid NS in 1995 splitste in diverse taakorganisaties ging het mis'', zegt Van der Meij. ,,De onvoldoende voorbereiding van die splitsing wordt mede als oorzaak van de problemen gezien. Het verschil met NS is dat het GVB de operationele integratie behoudt.'' Dat wil zeggen dat exploitatie van het personenvervoer en de verkeersleiding in één organisatie blijven, en dat het hele verkeerssysteem van veren, bussen, trams en metro, als één systeem wordt beschouwd.

,,Wat de gemeente wil, is het GVB brengen naar de situatie waarin de NS verkeerde, voor de splitsing'', zegt Van der Meij. Volgens hem mag je wel naar NS wijzen, maar dan om van de deconfiture te leren. Zo is volgens hem ruim voor de verzelfstandiging door de gemeente een vervoerscontract voor het GVB opgesteld. ,,Bij de NS is pas na de splitsing de overheid met een prestatiecontract gekomen.'' Als het GVB is verzelfstandigd, kan de gemeente eindelijk het bedrijf afrekenen op het product vervoer, dat wil zeggen meer trams en bussen op de weg en een betere service voor de reiziger.

Blijft de vraag waarom zoveel mensen het comité `Ons GVB geen NV' – volgens de organisatoren zijn er 30.000 handtekeningen binnengehaald – ondersteunen. Volgens Van der Meij is dat te verklaren uit angst: ,,Het is een reflex van houden wat je hebt, puur conservatisme''.