Ontslaggolf? Niet dringen!

Is het mes scherper of de organisatie brozer? Bij ABN Amro en KPN wordt er dieper gesneden door de bovenmatige interesse van werknemers voor een afvloeiingsregeling. Bank- en verzekeraar Fortis verruimt zijn vertrekregime en Philips-president Kleisterlee ziet zoveel `laaghangend fruit' dat de kostenreductie verdriedubbeld wordt.

Bij KPN vrezen de bonden dat er veel meer banen verdwijnen dan afgesproken. In plaats van 4.800 dreigen 5.300 arbeidsplaatsen of nog meer verloren te gaan. Boosdoeners zijn de werknemers zelf. Niet de 2.800 man die gedwongen ontslagen worden – uitkomst van eerdere onderhandelingen tussen KPN en de bonden – maar de vrijwillige vertrekkers. Medewerkers van 55 jaar en ouder tonen meer belangstelling voor vroegtijdig vertrek dan verwacht.

Komende dinsdag sluit ABN Amro de inschrijving op zijn vertrekregeling. In het kader van de `introductie van een nieuw serviceconcept' schrapt de grootbank 6.250 banen in Nederland. Hiertoe kreeg driekwart van de 30.000 medewerkers van het binnenlandse kantorennet een brief waarin werd aangekondigd dat er geen zekerheid voor de huidige baan kon worden geboden. Deze `misbaren' kunnen kiezen: óf ingaan op de vertrekregeling of wellicht gedwongen worden een andere functie binnen het bedrijf te aanvaarden.

ABN's vertrekpremie vindt ook gretig aftrek. In de eerste drie kwartalen van 2001 verdwenen meer dan 1.600 banen, terwijl de beoogde reductie voor het gehele jaar 1.075 bedroeg. De huidige belangstelling voor het afscheid dekt al circa de helft van de te schrappen banen.

Bij de bank zullen de vakbonden niet snel klagen over te veel vrijwillige afzwaaiers. De bonden hebben samen met de directie het plan opgesteld, inclusief de ongelukkige `misbaarbrief' die veel beroering gaf en waar bestuursvoorzitter Groenink inmiddels spijt van heeft.

Moeten ondernemingen blij zijn met zoveel animo voor een vervroegd afscheid? Natuurlijk, het is een compliment voor vreedzame saneringstechnieken. Afvloeien met een poldervariant is makkelijker voor bestuurders dan polarisatie van de verhoudingen zoals bij de NS. Maar daar zijn juist weer vacatures.

Of betekenen de saneringssuccessen juist dat niemand meer bij de betrokken bedrijven wil blijven werken?

De meest kansrijke werknemers vertrekken vaak als eerste. En ervaren afvloeiers weten dat de eerste vertrekregelingen meestal het vriendelijkste zijn. Als het slecht blijft gaan, zijn er straks nog wel saneringen en banenreducties. Maar de premies erop zullen zijn verdwenen.