Leiders leren van geknoei in Zambia bij verkiezingen

De controversiële Zambiaanse verkiezingen van 27 december waarbij op grote schaal fraude werd gepleegd, hebben de aandacht getrokken van ongeliefde leiders in de regio die binnenkort herkozen willen worden. Bij de beëdiging vorige week van de nieuwe Zambiaanse president Levy Mwanawasa liepen Europese diplomaten boos weg en lieten Afrikaanse leiders het afweten. Drie ministers kwamen wel opdagen: van Zimbabwe, Malawi en Congo.

Mwanawasa `won' de verkiezingen eind vorig jaar met iets minder dan dertig procent van de stemmen, enkele tienduizenden stemmen méér dan zijn rivaal Anderson Mazoka. Zambiaanse en westerse waarnemers hebben talrijke gevallen van fraude gemeld.

De tien oppositiepartijen, die gezamenlijk zeventig procent van de stemmen kregen, zijn verdeeld over de positie die ze moeten innemen ten opzichte van de Mwanawasa en zijn zondag benoemde regering. Alleen de Verenigde Partij voor Nationale Ontwikkeling (UPND) van Anderson Mazoka lijkt bereid door te gaan met acties tegen Mwanawasa. De meeste oppositiepartijen lijken het bijltje er bij neer te willen gooien om de strijd voor te zetten in parlement, waar Mwanawasa's Beweging voor Meerpartijen Democratie geen meerderheid heeft.

Naar aanleiding van Zambia's verkiezingsdebacle worden er nieuwe lessen in de regio geleerd. De Malawiaanse president Muluzi overweegt, tegen de grondwet in, naar een derde ambtstermijn te dingen. De verguisde Zimbabweaanse president Mugabe moet in maart worden herkozen. En de Congolese leider Joseph Kabila zal bij vredesoverleg later deze maand de eis van de rebellenbewegingen krijgen voorgelegd voor vrije verkiezingen.

Belangrijk bij omstreden verkiezingen is het oordeel van buitenlandse waarnemers. Waarnemers van de EU lieten uiterst kritische geluiden horen in Zambia. Westerse diplomaten noemen Mwanawasa's positie nu `legaal maar niet legitiem'. De indruk bestaat dat de Westerse donorlanden, net als de meeste oppositiepartijen, zich uiteindelijk toch bij de uitslag zullen neerleggen.