Lachen om echtscheiding

De leukste humor is een spel met vallende façades. Figuren die muren van schone schijn om zich heen hebben opgebouwd die plotseling instorten, zodat ze publiekelijk naakt staan. Iedereen ziet wie ze werkelijk zijn. De schaamte en de pogingen om de blootgestelde delen alsnog provisorisch te bedekken zijn hilarisch. De beste situation comedies gaan over gezichtsverlies.

Een klassieker is de oude serie over het hotel Fawlty Towers, alsmaar opnieuw vertoond door omroepen, en ik krijg er ook geen genoeg van. Over de mislukte pogingen van John Cleese om zijn wrakkige hotelletje standing te geven. De bijna dertig jaar oude serie werkt nog steeds, omdat bediening in de horeca een luxe-schijnvertoning is, door gast en ober gewenst, maar leuk om te overdrijven en door te prikken. Hilarisch vond ik gisteren de pogingen van de in smoking geklede ober Cleese om bij het beschrijven van een kleine hoeveelheid sherry het woord ,,klein'' te vermijden, omdat de vrouwelijke gast klein was.

Verdwenen is de overspel-humor. Comedies daarover zijn gedateerd. Slechte huwelijken worden niet meer met veel inspanning overeind gehouden, maar eindigen snel in echtscheiding. Geen stof meer voor Het theater van de lach met echtgenoten of geheime minaars die in kleerkasten verdwenen.

Maar over hypocriete zelfrechtvaardiging bij echtscheidingen valt wel te lachen. Dat gebeurt bij mijn favoriet Frazier. De hoofdfiguur, Frazier Crane, is een onvolwassen, gescheiden laat-veertiger en radio-psychiater die met zijn vader een appartement bewoont. Hij en zijn broer Niles zijn altijd op zoek naar een nieuwe partner, en dat mislukt altijd.

Zo nu en dan duikt Fraziers vroegere huwelijk op in de conversaties. Zijn zoontje, dat bij zijn ex woont, helemaal aan de andere kant van Amerika, komt een enkele keer bij hem logeren. De onwennige reacties van Frazier op zijn zoontje leveren komische situaties op.

Hoofdbestanddeel is Fraziers hooggestemde materialisme van de goede smaak. Mooie wijnen, de betere restaurants en gerechten, het hogere entertainment, hij gaat prat op zijn kennis en valt snel door de mand, vaak door nuchtere observaties van zijn vader, ex-politie-agent. Frazier is een Olivier B. Bommel-versie van de geboortegolver die van politiek links tot rechts, van west tot oost domineert.

Permissieve geboortegolvers staan te kijk in Absolutely Fabulous, over twee hippe, seksueel bevrijde vrouwen van middelbare leeftijd. Zij zijn zo onvolwassen als Frazier, maar ze worden niet terechtgewezen door hun vader maar door een dochter. Het kind krijgt de ouderrol toebedeeld, een grappige omkering van rollen die je ook wel ziet bij echtscheidingen.

Absolutely Fabulous is absurder dan Frazier en daarom sneller uitgeput. Als de belachelijke hoofdpersoon gewoner is, kan die gemakkelijker met de samenleving veranderen en komisch commentaar geven op actuele trends.

Hier in Nederland is zelfspot minder ontwikkeld dan in Amerika of in Engeland. Nederlandse comedymakers slagen er niet in om satires te maken over de eigen tijd. Om de benepen jaren vijftig en zestig mogen we wel lachen van de KRO in Toen was geluk heel gewoon.

Ook op de façades van de jaren zeventig en tachtig is het vrij schieten in de docusoap Hertenkamp over een soort commune. Het bevestigt alleen hoe goed we het nu met onszelf hebben getroffen. Nederlandse hedendaagse comedy's blijven bij veilige, slappe slapstick. Of ze doen aan correcte volksopvoeding, zoals in All Stars over een amateurvoetbalelftal.

Dankzij de consensus nemen Nederlandse comedymakers alles zo serieus. Als alle mensen op elkaar willen lijken, ziet niemand het grappige in van de ander, laat staan van zichzelf.

Groot-Brittannië heeft een standenmaatschappij. Links en rechts schieten hard op elkaar in het parlement. In comedy wordt ook niemand gespaard. Hindoestanen in Goodness Gracious Me, laaggeschoolden in The Royle Family, de burgerlijke middenklasse in Keeping up Appearances, punkers in The Young Ones, bejaarden in One Foot in the Grave, hun degelijk opgetrokken façades zijn op hilarische wijze geslecht.