Donald Duck als inspiratie

Niet alleen nazi-haat maar ook Donald Duck inspireerde Steven Spielberg en George Lucas tot het maken van Raiders of the Lost Ark (1981). Voor de beroemde, nog steeds spectaculaire proloog baseerden zij zich op een klassiek stripverhaal dat zij in hun jongensjaren hadden gelezen en waarin Donald, Dagobert en de neefjes in een verborgen tempel de krankzinnigste boobytraps vinden. Wie aan Raiders of the Lost Ark denkt, denkt waarschijnlijk gelijk aan `de reuzenbal', terwijl de scène waarin deze door een tunnel rolt eigenlijk maar heel kort duurt.

Harrison Ford werd de stoere versie van Donald Duck, nu met open overhemd, kaki broek en zweep in de hand. Aan de schaduw waarbij alleen zijn hoed is te zien heb je genoeg om de hoogbegaafde schooier Indiana Jones in één oogopslag te herkennen. Deze professor, eerst nog met bril en aanwijsstok, trekt anno 1936 ten strijde tegen de nazi's, die op zoek zijn naar de Ark des Verbonds waarin de tien geboden worden bewaard.

De lijzig pratende, sadistische nazi-officieren worden continu belachelijk gemaakt. Zo blijkt het nazi-uniform dat Indiana als vermomming wil aantrekken niet te passen: Indiana's borstkas is te groot. Pas later zou Spielberg de nazi's serieus nemen in Schindler's List, Saving Private Ryan en zijn Shoah-project, waarin getuigenissen van overlevenden uit concentratiekampen zijn gedocumenteerd.

De film moest naast een nazi-satire ook een ode worden aan de zozogenoemde Saturday Matinee-voorstellingen, waarin zwaarden, slangen en een knappe hoofdrolspeler de voornaamste attractie vormden. In een overtreffende trap laat Spielberg zijn held stuiten op giftige pijlen, miljoenen adders, bewegende mummies en doorboorde archeologen. Dat in Hollywood niet altijd sprake is van vooruitgang werd niet lang geleden bewezen met de duurdere, maar waterige adepten-met-een-knipoog The mummy en The mummy returns.

Een film als deze kan maar één keer. Het is een allegaartje van ouderwetse avonturen, maar tegelijkertijd een authentiek prototype geworden, net als de filmreeksen Star Wars, Back to the Future en nu Lord of the Rings. Slangenkuilen zijn van alle tijden, maar nooit zo akelig krioelend gefilmd als door Spielberg.

Raiders of the Lost Ark (Steven Spielberg, 1981, VS). BBC1, 21.00-23.00u.