Verdwijntruc met groot getal

De overname van mediareus Time Warner door de internetdurfals van AOL was twee jaar geleden hét keerpunt in de economische krachtverhoudingen. Nu loopt de luchtbel met 1.000 miljard dollar leeg.

Zijn het vuurpijlen? Is het de nieuwe internet-economie met eeuwige groei en verdampte inflatie? Nee, het is een luchtbel die analisten nu op 1.000.000.000.000 dollar schatten.

De vaandeldrager van voorheen in de nieuwe economie, AOL Time Warner, prikte gisteren zijn eigen gebakken lucht door. Het mediabedrijf, dat bijna op de dag af twee jaar geleden werd gevormd door de overname van het traditionele mediabedrijf Time Warner (van tijdschrift Time tot tv-station CNN) door het kwajongensbedrijf AOL, erkent dat de verworven eigendommen nu nog maar een fractie waard zijn van wat de topmanagers in de eerste maand van de nieuwe eeuw nog dachten.

De overname van een bedrijf uit de oude economie door een nieuwkomer uit de internet-era werkte als een katalysator voor een krankzinnige opkopersrace. De samensmelting van media-, telefoon/internet- en uitgeversbedrijven was opeens prioriteit nummer één van talloze topmanagers.

Als een groot concern van de gevestigde orde wordt opgeslokt door een razendsnelle groeier van de `nieuwe economie', in plaats van andersom, zullen meer volgen. Speculaties over andere combinaties waren niet van de lucht. Welke tieners kopen de inhoud van Disney?

Ook Nederland kent zijn varianten. Kabelexploitant UPC kondigt de aankoop van SBS aan, een overname die in een later stadium door kelderende koersen wordt gedwarsboomd. World Online gaat naar de beurs: wat gaat Brink allemaal opkopen? En KPN doet met 19 miljard euro voor het eerst boodschappen in Duitsland. Aanwinst: de verliesgevende mobiele telefonie van E-Plus. Ex-Philips-president C. Boonstra greep vorig jaar terug op de vorming van AOL Time Warner om zijn aankopen van aandelen Endemol, waar zijn vriendin commissaris was, te rechtvaardigen.

AOL Time Warner betaalde twee jaar geleden een premie (zogeheten goodwill) voor de nieuwe bezittingen, en zette dat bedrag (inmiddels ruim 120 miljard dollar) als een bezitting in zijn boeken. Van dat bedrag wordt dit eerste kwartaal tussen 40 miljard tot 60 miljard dollar afgeschreven. Het diepterecord van 50 miljard dollar, de eenmalige last van het Amerikaanse telecombedrijf JDS Uniphase, wordt aangevallen. Wie volgt? Analisten rekenen nu op meer dan 1.000 miljard dollar aan eenmalige afschrijvingen op de goodwill. Alleen in de Verenigde Staten, wel te verstaan.

Nederland heeft zijn eigen veelvraten die de getoonde weelde aan de werkelijkheid aanpassen. Automatiseerder Getronics, uitgever VNU, vitamineproducent Numico, alle komen met eenmalige afwaarderingen. Voorlopig dieptepunt: KPN's ontluchting van 9 à 11 miljard op de Duitse aanwinst.

Wat gebeurt er als bedrijven 1 biljoen dollar laten verdwijnen? Voor AOL, KPN en andere afschrijvers zijn deze verliesposten niet meer dan papieren, boekhoudkundige transacties. Armoede wordt niet meer als rijkdom gepresenteerd. De waarde is al veel eerder vervlogen, de statistieken vervuild. De hoogvliegers van toen betaalden hun overnames met eigen aandelen, tegen beurskoersen die nadien niet meer zijn gezien. Het zijn de beleggers die deze aandelen kochten die de reële stroppen hebben geleden. Zij waren kortstondig rijk, maar bezitten inmiddels aandelen die in waarde zijn verdampt.

Beurskoersen passen zich veel sneller aan dan de bedrijven zelf. Negeren kan niet meer. De bedrijven die op een geloofwaardige manier hun bestaan willen voortzetten, kunnen de aanpassing van hun presentatie niet langer meer uitstellen.

Met de eenmalige lasten worden de in het verleden gepubliceerde winsten in één keer van hun zeggingskracht beroofd. Bij nader inzien was die winst er vaak niet. Maar om aan een nieuw feestje op de beurs te kunnen beginnen, moet eerst de rommel uit het verleden worden opgeruimd.