Op burelen van Holzmann heerst onheilspellende stilte

Ondanks jaren van herstructureren gaat het nog steeds belabberd met de Duitse bouwgigant Philipp Holzmann. De Duitse bouwmarkt zit al acht jaar in een recessie en herstel blijft uit. ,,Hier werkt bijna niemand meer.''

Buiten lopen bankmedewerkers in snelle tred door de regen naar hun eigen kantoor, maar binnen stralen de lege gangen van het monumentale hoofdkantoor aan de voet van de honderden meters hoge glazen wolkenkrabbers van Deutsche Bank en Commerzbank in Frankfurt vooral rust uit. Overdreven veel rust. Nergens geroezemoes dat op het marmer weerkaatst, geen rinkelende telefoons die de crisissituatie bij het Duitse bouwconcern Philipp Holzmann accentueren. De lichten uit, de verwarming op de laagste stand.

,,Hier werkt bijna niemand meer. Nog maar tien personeelsleden houden de wacht'', zegt de woordvoerder met een wrange glimlach. ,,Gevolg van de bouwcrisis. We hebben dit pand moeten verkopen aan een investeringsbank. Ons nieuwe hoofdkantoor is een stuk kleiner.''

Holzmann, de al jaren geplaagde bouwgigant uit Frankfurt, lijkt de titanenstrijd met concurrent Hochtief en de slechte Duitse omstandigheden niet langer ten koste van alles te willen winnen. De woordvoerder van de onderneming, pas een half jaar in dienst, is de vragen al bij voorbaat zat. Hoe gaat het met de Duitse bouw? Hoe anticipeert het concern daarop? En: wanneer denkt Holzmann weer eens winst te gaan maken? Het ziet er slecht uit voor de bouwer.

Vorige week maakte Holzmann de resultaten over de eerste negen maanden van dit jaar bekend. Inkomsten ,,blijven onder druk staan'', het verlies liep op tot 124,4 miljoen euro. Over heel 2001 verwacht de bouwer meer verlies te draaien dan de 79,8 miljoen euro van vorig jaar. Het aantal nieuwe opdrachten daalde het derde kwartaal verder.

In 1995 begon de misère. De investeringen die de Duitse overheid de jaren na de eenwording in de bouwsector had gedaan, hadden hun uitwerking niet gemist. Door te weinig bouwprojecten in combinatie met een zwakke markt ontstond een enorme overcapaciteit. Er waren na een paar jaar veel te veel bouwers voor de relatief weinige bouwprojecten. Forse saneringen waren het gevolg.

In 1997 escaleerde het probleem. Holzmann stond aan de rand van een bankroet. Alleen de interventie van bondskanselier Gerhard Schröder kon een faillissement voorkomen. Na zijn bemoeienis staken de overheid en banken respectievelijk 250 miljoen en 200 miljoen mark in het concern.

In de jaren daarna ontsloeg de bouwer 6.500 werknemers. ,,En dat is een nog steeds doorgaand proces'', zegt de woordvoerder nu. Ook zijn bedrijfsdivisies verkocht, net als vastgoedobjecten, die het vorige bestuur zonder voor de nieuwe top overtuigende redenen aangeschaft had. ,,Het hele hervormingsproces was pijnlijk. Maar we hadden geen alternatief. Als we niets gedaan hadden, was het concern ingestort.''

Dat had de sector, en met name de grote concurrent Hochtief, wat lucht kunnen geven. Wanneer de verhouding met Hochtief ter sprake komt, schiet de woordvoerder in de verdediging. De buitenwereld moet nou toch eens ophouden daarover door te vragen, hij wordt er flauw van.

Holzmann, opgericht in 1949 en 26 jaar ouder dan Hochtief, was altijd groter. Totdat het bergafwaarts ging met Holzmann, waardoor de concurrent nu Duitslands grootse bouwconcern is.

,,Ik weet dat het daar niet beter gaat dan hier'', zegt de Holzmann-woordvoerder venijnig. Hochtief heeft zelfs wat meer vet om het lijf, denkt hij. Meer wil hij er niet over zeggen. ,,Maar de grote bouwers kennen elkaar goed, hoor'', verzekert hij.

Het gesprek komt op de Nederlandse bouwers. Welke Nederlandse ondernemingen de woordvoerder van Holzmann kent? ,,Die Beton Gruppe, natuurlijk.'' Hij bedoelt de Hollandsche Beton Groep, HBG. De Rijswijkse bouwer heeft al jaren zijn grote problemen in Duitsland met het door HBG overgenomen bedrijf Wayss & Freytag.

Philipp Holzmann schat de kansen voor Nederlandse bouwers in Duitsland voor de toekomst niet als geweldig in. De vooruitzichten zijn slecht, de kaarten op Duitsland zetten lijkt hem onverstandig. De Duitse bouwmarkt verkeert al acht jaar in recessie, zegt de woordvoerder, en die zal ook dit jaar nog zeker voortduren. De duizenden ontslagen die al bij Holzmann vielen, lijken het bedrijf nog steeds niet de nodige lucht te verschaffen. Holzmann verwacht nog meer werknemers te ontslaan.

Holzmann heeft zichzelf in de etalage gezet. De bouwer gaat met iedereen praten die serieuze interesse in het concern toont, en bestuursvoorzitter Konrad Hinrichs treedt in het voorjaar terug. Hij wordt voorlopig niet vervangen. Dat is ook aantrekkelijker voor een mogelijke overnemende partij. Hoewel Holzmann bepaald niet op een aantrekkelijk bedrijf lijkt om te worden overgenomen. ,,Bovendien'', zegt de woordvoerder, ,,wordt het geld in de bouw voornamelijk in het buitenland verdiend. En niet in Duitsland.''

Dit is het tweede en laatste deel van een tweeluik over Duitse bouwgiganten. Het eerste deel verscheen op 28 december.