Krankjorume komieken

Zo onbekend als de titel The unknown Marx Brothers suggereert, is het verhaal van de krankjorumste komieken uit de Amerikaanse filmgeschiedenis natuurlijk niet. Wie verzot is op hun verbale en fysieke slapstick, weet hoe Minnie Marx haar zonen in de jaren twintig tot een variété-attractie van formaat wist te maken, hoe ze daarna hun eigen Broadway-revues maakten, en hoe hun subversieve grappenmakerij vanaf 1929 het middelpunt vormde van de ene filmklassieker na de andere – tot de aardigheid er in 1940 af was.

Zo bezien levert het eerste deel van dit documentaire tweeluik, vanavond en volgende week te zien in de NPS-rubriek Het uur van de wolf, geen nieuwe inzichten op. Hooguit een paar extra bijzonderheden, zoals het feit dat de Marx Brothers de scènes uit hun fameuze A night at the opera eerst op het theaterpubliek hebben uitgetest, vier shows per dag, zeven dagen per week. Maar het wordt beeldend opgedist, rijk geïllustreerd met zelden vertoonde promotiefilmpjes, en levendig naverteld door allerlei betrokkenen van wie de zoon van Harpo en de dochter van Chico de beste vertellers zijn.

De veel minder vaak belichte kant komt pas in deel twee in beeld, want dat gaat over de jaren na 1940, toen Chico, Harpo en Groucho moesten teren op hun oude roem. Dat lukte de één beter dan de ander, maar van alle drie is veel onbekend archiefmateriaal teruggevonden: tv-shows, reclamespotjes en zelfs enkele proefopnamen uit een comedy-serie die nooit van de grond is gekomen. Terwijl in het eerste deel behendig wordt verdoezeld dat er geen scènes uit de fameuze films in voorkomen, worden in deel twee langdurige fragmenten vertoond. Die zijn niet altijd een genot om te zien, soms pijnlijk, maar wel onthullend.

De enige van de drie gebroeders Marx die nog een glorieuze tweede carrière beleefde was de droogkomische Groucho. Ruim tien jaar lang presenteerde hij een van de populairste quizzen van de Amerikaanse televisie. Alleen al de opnamen die voor de uitzending werden weggemonteerd, wegens dubbelzinnige opmerkingen of ander afwijkend gedrag, zijn de moeite waard. En toen zijn broers al dood waren, mocht hij ook nog meemaken dat de oude films weer een nieuw publiek kregen – mede dankzij de Beatles, aldus dit uit 1993 daterende tweeluik.

Het uur van de wolf: De onbekende Marx Brothers. Ned.3, 20.28-21.33u.