Duits duel om uitdaging Schröder

De strijd om de post van Kanzlerkandidat in de Duitse CDU/CSU stijgt stilaan naar een hoogtepunt, mede door de stagnerende economie.

Het klonk heel vriendelijk, gistermiddag in het rustieke Wildbad Kreuth in Bovenbeieren. In het feeëriek besneeuwde kuuroord vroeg de kleine CSU de grote zusterpartij CDU beleefd de kandidatuur van haar voorman en minister-president van Beieren Edmund Stoiber voor het gezamenlijke lijsttrekkerschap te ondersteunen. Vervelend detail: afgelopen weekeinde had ook Angela Merkel, voorzitster van de CDU, al duidelijk gemaakt dat zij de post van Kanzlerkandidat toch beslist ambieert.

Het duel Edmund-Angela, dat al maanden suddert, borrelt nu stilaan naar een climax. Wie voert straks het heroïsche gevecht tegen SPD-kanselier Gerhard Schröder en verlost het land van het roodgroene juk? Wie mag tandenknarsend door de achterdeur?

Het lijsttrekkerschap van het grote conservatieve oppositieblok leek een jaar geleden nog tamelijk onaantrekkelijk. Welke ambitieuze politicus wilde nu de strijd aanbinden met het als uiterst succesvol beschouwde duo Schröder/Fischer? De een verlaagde de belastingen, de ander vergaarde in het buitenland alom lof voor zichzelf en aanzien voor zijn land. De koopkracht steeg, en de werkloosheid daalde. In de CDU ging het er na de val van Helmut Kohl bovendien licht chaotisch aan toe. Verkiezingen werden verloren, zoals in Berlijn, en voorzitster Merkel had de handen vol aan sluipschutters uit de eigen gelederen. Een conservatieve overwinning in 2002 leek uitgesloten. Overwinteren tot 2006 was dan al een realistischer optie.

Negen maanden voor de Bondsdagverkiezingen op 22 september ziet de wereld er anders uit. Slechter. En daarmee rooskleuriger voor de oppositie. Duitsland balanceert op het randje van een recessie, het aantal werklozen schommelt rond de vier miljoen. Vanochtend werd bekend dat ook in december de werkloosheid weer licht is gestegen, bijna 10 procent van Duitse beroepsbevolking zoekt een baan. Het begrotingstekort loopt intussen zo snel op dat Duitsland een officiële reprimande van de Europese Unie boven het hoofd hangt. De kanselier wordt onvermogen en beleidsstagnatie verweten.

De economie overschaduwt inmiddels Schröders allerwegen geroemde optreden ten tijde van de terrorisme-crisis afgelopen najaar, toen hij zich een standvastig partner van de Verenigde Staten toonde. Het roodgroene project heeft aan luister verloren, volgens de peilingen moeten de Groenen zelfs vrezen onder de kiesdrempel van 5 procent te eindigen. In diezelfde peilingen liggen CDU/CSU en SPD opeens zij aan zij. Voor christen-democraten is het weer aantrekkelijk om het ondenkbare te gaan denken.

De CSU zet daarom in op de ervaring van haar voorzitter en wil de succesformule `Beieren' naar de rest van Duitsland exporteren. Bij ons draait de economie wel goed, zeiden ze in Kreuth, heeft het onderwijs wel een goede reputatie. We pakken criminelen hard aan en behandelen buitenlanders fair, zo lang het maar niet veel meer worden.

De linkervleugel van de CDU ziet niets in het onomwonden conservatisme van de Beier. In het noorden, in Noordrijn-Westfalen bijvoorbeeld, en onder de prominente vrouwen in de partij is Merkel populair. [Vervolg STRIJD: pagina 6]

STRIJD

Edmund Stoiber heeft nu beste papieren

[Vervolg van pagina 1] Ze heeft een wat socialer imago en zou juist daarom eerder in staat zijn zwevende kiezers in het conservatieve kamp te lokken. Waar Stoiber garant staat voor een hard ideologisch duel met Schröder zou de ongrijpbaardere Merkel de kanselier wel eens in verwarring kunnen brengen. Bovendien heeft Merkel, zelf afkomstig uit Oost-Duitsland, betere papieren in de nieuwe deelstaten.

Een deel van de CDU ziet juist wel heil in het spitse conservatieve profiel van Stoiber. In de afgelopen dagen kropen steeds meer prominenten CDU-ers uit hun schulp en kozen partij voor de Beier. Friedrich Merz, fractieleider van CDU/CSU in de Bondsdag, bijvoorbeeld, formuleerde het nog wat omzichtig maar duidelijk genoeg. ,,Met welke kandidaat hebben we een betere kans?'', vroeg hij zich hardop af. Volgens de peilingen heeft Stoiber de beste papieren in een duel met Schröder.

Maar het is een lange weg van München naar Berlijn, dat weten ze bij de CSU ook. Zonder het netwerk, het geld en de onvoorwaardelijke steun van Merkels grote CDU zal Stoiber nooit in de hoofdstad aankomen. En was daar niet ooit de kandidatuur van Franz Josef Strauss, die in 1980 hopeloos faalde omdat de CDU hem maar halfhartig ondersteunde. Stoiber kent dat trauma van nabij: hij was destijds bij de CSU verantwoordelijk voor de verkiezingscampagne.

Voor Stoiber is het daarom zaak de kandidatuur te bemachtigen zonder Merkel en de CDU te bruuskeren. Om een intern bloedbad aan de vooravond van verkiezingsrace te voorkomen werd daarom afgesproken dat Merkel en Stoiber tijdens een gesprek onder vier ogen zullen beslissen wie de inmiddels felbegeerde koppositie mag innemen. Het ,,warme, persoonlijke gesprek tussen professionele politici met verantwoordelijkheidsgevoel'' (Merkel), waar heel Duitsland reikhalzend naar uitziet, staat gepland voor ergens volgende week, kort na een intern treffen van CDU-kopstukken dit weekeinde in Maagdenburg. Mochten de voorzitters er onderling niet uitkomen, dan wacht de kandidaten een showdown voor de Bondsdagfractie. Daar zijn de Stoiber-aanhangers naar verluidt in de meerderheid.

Steeds meer politieke commentatoren zetten hun kaarten intussen op Stoiber. Toch wekt Merkel niet de indruk dat ze heimelijk al afstand van haar ambities heeft gedaan. ,,Als kanselier zou ik veel kunnen doen",, zei ze maandagavond nog in een talkshow. In de CSU buigt men zich inmiddels over de vraag: wat doen we met Angela?