Cuba en VS schuifelen naar elkaar toe

Cuba en de Verenigde Staten zoeken de laatste maanden voorzichtig toenadering. Opheffing van het veertig jaar oude handelsembargo komt in zicht.

President Fidel Castro heeft ,,geen mening''. Dat was eind vorige week de verrassende Cubaanse reactie op plannen van de Verenigde Staten om 2.000 Al-Qaedaleden vast te zetten op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay op Cuba.

Voor de eerste maal sinds januari 1959, toen Castro de macht overnam van de door de VS-gesteunde president Batista, en oktober 1960, toen hij alle Amerikaanse bedrijven op het eiland nationaliseerde, maakte de president geen bezwaar tegen de Amerikaanse militaire aanwezigheid op Cuba. ,,Guantánamo Bay is geen Cubaans grondgebied. De Cubaanse regering heeft in Guantánamo geen jurisdictie'', luidde een regeringsverklaring.

Ook de houding van de Verenigde Staten ten opzichte van het communistische Cuba is de laatste maanden aanzienlijk verzacht. Openlijk ijverden deze week leden van het Amerikaanse Congres, op bezoek in Havana, voor het opheffen van een in 1960 door toenmalig president Eisenhower ingestelde boycot van Cuba. ,,Ik denk dat het tijd is om het embargo te beëindigen en het reisverbod op te heffen'', zei democraat William Delahunt tegen het persbureau AP. ,,We moeten samenwerken en de Koude Oorlog achter ons laten.'' De Congresleden spraken zowel met regeringsleiders als met mensenrechtenactivisten. President Bush heeft aangegeven het handelsembargo en het reisverbod niet te willen opheffen tot er vrije verkiezingen in Cuba worden gehouden.

Twee republikeinse senatoren pleitten na een zesenhalf uur durend gesprek met president Castro voor een actievere rol van de VS bij de strijd tegen drugshandel en terrorisme in de regio. De republikeinse senator Arlen Specter roemde daarbij de Cubaanse inlichtingendienst. ,,Ik geloof dat Cuba grote hulp zou kunnen bieden in de oorlog tegen terrorisme. Cuba heeft een enorme inlichtingendienst die daarbij van pas zou kunnen komen'', verklaarde de senator tijdens een persconferentie.

Volgens Specter bevestigde Castro dat hij zich niet zal verzetten tegen een Al-Qaedagevangenis op Guantánamo Bay. Havana is tegen de Amerikaanse aanvallen op Afghanistan, maar staat achter internationale pogingen om het terrorisme uit te roeien. Als de VS besluiten ook de militaire tribunalen, waar verdachten van terreur zullen worden berecht onder te brengen op Guantánamo Bay, zal Castro daar niet tegen zijn. In ruil hiervoor zouden de VS moeten overwegen Cuba van de lijst van terroristische landen te verwijderen. Cuba's rol moet opnieuw ,,onderzocht en bekeken'' worden, aldus de republikein.

Ook Amerikaanse lobbyisten, vorige week in Havana, ijverden voor het beëindigen van de boycot van Cuba. Sally Grooms, president van de in Washington gevestigde Cuba Policy Foundation en voormalig VS-ambassadeur in Trinidad en Tobago, zei ,,een echt verlangen'' te voelen onder regeringsfunctionarissen, ondernemers en Cubaanse dissidenten om het embargo op te heffen. ,,Alles geeft aan dat in het Congres en in de publieke opinie het idee bestaat dat Cuba uit een isolement moet worden gehaald'', zei Grooms. Het Cubaanse vluchtelingetje Elián Gonzáles logeerde in juni 2000 tijdens zijn laatste weken in de VS bij Grooms. Tegen de Amerikaanse krant The Miami Herald zei Grooms gemerkt te hebben dat veel Amerikanen zich toen verbaasden over het nog steeds bestaande boycot.

De toenadering tussen Cuba en de VS begon in november vorig jaar. In november landde voor het eerst weer een Amerikaans passagiersvliegtuig op José Martín Airport in Havana en werd een dagelijkse luchtverbinding tussen beide landen geopend. Als onderdeel van de Amerikaanse boycot van Cuba is het voor Amerikanen verboden om naar Cuba te reizen.

In december verklaardde de Cubaanse minister van Buitenlandse Zaken, Felipe Perez Roque, dat Cuba klaar is voor het aangaan van ,,normale relaties'' met de VS. Hij reageerde daarmee op een aanbod van de VS het eiland te helpen bij de wederopbouw van gebieden die zijn getroffen door de orkaan Michelle.

Ook Fidel Castro heeft, volgens de Cubaanse staatskrant Granma, aangegeven alle Amerikaanse bezoekers te verwelkomen en de relatie tussen beide landen te willen verbeteren.