Topambtenaren bij NS los van hun ministeries

De vier topambtenaren die minister Netelenbos (Verkeer) begin vorige week benoemde in de raad van commissarissen van NS om haar greep op het bedrijf te vergroten, mogen zich binnen hun departementen niet meer met de spoorwegen bezighouden. Ook hoeven zij niets van wat zij over de NS te weten komen door te geven aan hun politieke bazen. Dat is gistermiddag besloten door de betrokken ministers Netelenbos en Zalm (Financiën). Met de maatregel willen de ministers ,,de schijn van belangenverstrengeling'' voorkomen.

NS is een zogenoemde structuurvennootschap, waarbij de raad van commissarissen (RvC) de raad van bestuur controleert. In een structuur-NV behartigen de commissarissen de belangen van het bedrijf, en niet die van de instelling of onderneming van waaruit zij benoemd zijn. Omdat de vier nieuwe commissarissen wel in dienst blijven van de staat en daar hoogstwaarschijnlijk over een half jaar terugkeren, zou verwarring kunnen ontstaan over de belangenbehartiging.

Namens Verkeer zijn nu secretaris-generaal Pans en directeur-generaal Van Eeghen bij NS gestationeerd, namens Financiën hebben secretaris-generaal Van Maanen en thesaurier-generaal Van Dijkhuizen zitting in de raad van commissarissen. Zij zijn benoemd voor een half jaar. President-commissaris is Rabo-topman Meijer. De commissarissen controleren de nieuwe, eveneens tijdelijke raad van bestuur, waarvan ex-Schiphol-topman Noordzij voorzitter is geworden. Vanmiddag zou de nieuwe RvC voor het eerst bijeenkomen.

Netelenbos heeft tot eind december altijd gezegd dat zij via de commissaris die toen in de RvC zat geen invloed kon uitoefenen op NS. En de minister wilde tot voor kort ook niet anders, zo blijkt uit een lange brief die ze in september vorig jaar naar de Tweede Kamer stuurde. Hierin schrijft ze: ,,In lijn met het kabinetsbeleid wordt afstand gedaan van de zogeheten overheidscommissarissen'' en iets verder staat dat NS ,,vanuit de aandeelhouder (de overheid, red.) behandeld wordt als een bedrijf''. Dat leidt volgens Netelenbos tot transparante verhoudingen en voorkomt ,,vermenging van taken in de rol van overheid als regelgever, toezichthouder en aandeelhouder''. Het begrip `overheidscommissaris' is half december vorig jaar zelfs geheel geschrapt uit de statuten van de Spoorwegen. Als bij een structuur-NV zoals NS een commissaris opstapt, kiezen de overgebleven leden een nieuwe commissaris (coöptatie). Eind december ontstond bij NS een crisissituatie die leidde tot het opstappen van de gehele raad van commissarissen. Directe aanleiding was dat de punctualiteit onder de beloofde 80 procent was gebleven. [Vervolg NS pagina 3]

NS

Netelenbos had belang bij vertrek van commissarissen

[Vervolg van pagina 1]De wet op de structuurvennootschappen voorziet niet in regels over het benoemen van nieuwe commissarissen als de hele Raad van Commissarissen van NS opstapt. Op basis van artikel 159 uit het Burgerlijk Wetboek kan een buitengewone aandeelhoudersvergadering echter een Raad van Commissarissen instellen. Omdat de staat enig aandeelhouder is, had Netelenbos alle ruimte om eigenstandig een nieuwe, tijdelijke Raad in te stellen.

De grote onvrede bij alle partijen in de Tweede Kamer vergrootte die vrijheid van handelen nog wat. Netelenbos had er, zo blijkt nu, alle belang bij dat niet alleen de Raad van Bestuur op zou stappen, maar dat ook de voltallige Raad van Commissarissen.

Momenteel wordt in de Tweede Kamer een wetsvoorstel behandeld dat een wijziging van de benoeming van commissarissen voorstelt. Een van de onderdelen uit dat voorstel betreft de benoeming van overheidscommissarissen. Om belangenverstrengeling te voorkomen wil de overheid geen `ambtenaren in actieve dienst' meer bij bedrijven plaatsen, maar zal gezocht worden naar oud-ambtenaren of ambtenaren die niet direct bij de rijksoverheid betrokken zijn. De benoeming van de vier ambtenaren in de Raad van Commissarissen van NS staat haaks op het beleid dat het kabinet voor de nabije toekomst voorstaat.

Met de benoeming van de vier heeft Netelenbos de indruk gewekt de verzelfstandigde NS weer onder curatele van de staat te hebben geplaatst. Uit de regels die voor het viertal gelden blijkt echter dat zij puur in het belang van het bedrijf moeten handelen. ,,Zij moeten de belangen van alle stakeholders behartigen'', aldus Financiën. In die positie moeten de topambtenaren een nieuw `verbeterplan' van NS goedkeuren, waarna ze over vijf maanden achter hun bureaus op departement de uitvoering hiervan controleren.

Financiën en Verkeer houden dan ook vol dat de vier ambtenaren ,,slechts vanwege hun deskundigheid'' bij de NS geplaatst zijn. Feit dat de vier ,,uit de parafenlijn'' gehaald zijn (geen beslissingsbevoegdheid meer hebben over onderwerpen die de spoorwegen aangaan) is volgens beide departementen ,,meer dan een administratieve handeling''.

bovenleiding pagina 11