Paskamermoord (2)

We klagen nogal eens over bikkelharde advocaten als Doedens en de heren Moszkowicz, maar een zaak als `de paskamermoord' laat zien hoe nuttig dit type advocaat in het strafrecht kan zijn. Waar zou Rob van Zaane, de nu onschuldig gebleken verdachte, zijn geweest zonder mr. P. Doedens? Hij zou vermoedelijk een gevangenisstraf van een jaar of twaalf achter de rug hebben, en bovendien het brandmerk van deze misdaad voor de rest van zijn leven op zich gedrukt weten.

Doedens nam de zaak in hoger beroep over van een collega, die een veroordeling bij de Haarlemse rechtbank niet had kunnen voorkomen. Doedens beet zich vast in de belastende verklaringen van Annette, Van Zaane's vrouw, en in de discutabele resultaten van de speurhond Tim. Uitdagend en slim liet hij de gaten in de bewijsvoering zien. Hij sprak met grote passie en verbetenheid, alsof hij aanvoelde dat deze cause célebre ook voor zijn carrière bepalend zou zijn.

Voor Doedens speelde Annette een sleutelrol in het proces. Zij, en niemand anders, had voor justitie het motief aangedragen: het sadomasochisme van haar ex-man. Op eigen initiatief begon ze daarover al kort na de moord in 1984 de politie uitgebreid in te lichten.

Hoe wrang moet dat zijn geweest voor Van Zaane: zijn hele seksleven belandde daardoor in geuren en kleuren in de pers. Volgens Annette zou er een verschuiving zijn opgetreden in hun SM-relatie: Rob was altijd slaaf geweest, zij meesteres, maar geleidelijk was hij gewelddadiger geworden, al moest ze toegeven dat hij haar nooit mishandeld had.

Doedens wist haar verhaal te ontkrachten met een contra-getuigenis, die van een recente ex-vriendin van Van Zaane, die van agressie nooit iets gemerkt had.

Waarom bleven politie, justitie en in eerste instantie ook de rechters zo lang blind voor de evidente onwaarschijnlijkheden in het voor Van Zaane belastende scenario? Waarom wilde men maar niet van Doedens aannemen waar men nu wel van uitgaat dat het waarschijnlijker was dat twee, in plaats van één persoon, deze gruwelijke moord hadden gepleegd? Er hadden immers zoveel handelingen in zo'n korte tijdsspanne moeten plaatsvinden.

Ik denk dat het alles te maken had met het sadomasochisme van Van Zaane. Dat moet hem in de ogen van politie en justitie a priori tot een griezelig mens gemaakt hebben, iemand die tot alles in staat was. Grote psychologen lopen er nu eenmaal weinig rond in de rechterlijke macht.

Het is bijna Van Zaane's ondergang geworden. De moord zou een uit de hand gelopen SM-spelletje met zijn vriendin Sandra zijn geweest. Op klaarlichte dag, in de paskamer van een geopende winkel.

Ik sprak in die dagen een psycholoog, Dick Visser, die onderzoek naar sadomasochisme had verricht. Hij haalde de hele theorie van politie en justitie onderuit. Natuurlijk kunnen ook sadomasochisten moorden, zei hij, maar ze doen dat niet eerder of makkelijker dan andere mensen. ,,SM'ers zijn gewone mensen, die er toevallig een bepaalde seksuele variant op nahouden. Uitgangspunt daarbij is de vrijwilligheid.''

Maigret zou het eerder en beter hebben begrepen.