Laatste loting op de kale rots

Bijna duizend joden sloegen op Masada de hand aan zichzelf. Liever dat, dan zich overgeven aan de Romeinen.

`Op Masada heb ik de eed van trouw aan de staat Israël afgelegd'', zegt een orthodoxe Israeliër tegen zijn vrouw terwijl hij de steile houten trap afdaalt naar de verblijven van het noordelijke paleis van koning Herodes.

,,Masada zal geen tweede keer vallen'', hebben generaties Israëlische soldaten op het rotsplateau Masada geroepen. Israeliërs voelen de historische betekenis van die eed in hun botten. Tweeduizend jaar geleden braken de Romeinen, na de verwoesting van Jeruzalem (70 na Christus) hier het laatste joodse verzet tegen de Romeinse overheersing van Palestina.

Als de soldaten luidkeels roepen dat Masada geen tweede keer zal vallen, bedoelen ze dat dit nooit het lot mag zijn van de herrezen joodse staat Israël. Masada is meer dan Israëls indrukwekkendste archeologische opgraving. Het is een krachtig symbool, Het is voor Israël in de eerste plaats een aansporing om nooit voor de vijand te buigen. Net zoals de joodse strijders van tweeduizend jaar geleden, die zelfmoord verkozen boven knechting in Romeinse slavernij.

Na de val van Jeruzalem zochten de joodse nationalisten die de strijd tegen de Romeinen wilden voortzetten hun toevlucht op Masada. De joodse historicus Josephus Flavius heeft in zijn boek De joodse oorlogen uitvoerig het drama beschreven dat zich op het plateau afspeelde toen het na een beleg van enkele maanden in Romeinse handen viel. Vijftienduizend Romeinse soldaten onder bevel van Flavius Silva belegerden Masada. Vanaf het plateau zijn in de diepte nog de omtrekken van de Romeinse tentenkampen te zien.

Flavius Silva en zijn commandanten waren ervan overtuigd dat de 967 joodse mannen, vrouwen en kinderen die zich op het plateau hadden teruggetrokken zich zouden overgeven, gedwongen door honger en dorst. Dat gebeurde niet. Voor en ten tijde van koning Herodes waren op het plateau in enorme schuren grote hoeveelheden voedsel en wapens opgeslagen. In de kurkdroge woestijnlucht zijn granen, vijgen, olijven lang houdbaar. In de diepe cisternen in de rots was voldoende water voor het kleine joodse garnizoen. Zo kon het beleg bijna twee jaar voortduren.

Intussen ging de strijd door. Met nachtelijke uitvallen uit hun hoge vesting verrasten de joodse strijders de Romeinse soldaten. De Romeinse artillerie, die de muren van Jeruzalem had gebroken, kon de hoge wallen van Masada niet bereiken en daarom liet Flavius Silva een kunstmatige heuvel naast Masada aanleggen, waarop een hoge houten schiettoren werd gebouwd. Van daaruit werd de westelijke muur van Masada beschoten en in brand gestoken.

Elazar Ben Yair besefte dat het laatste uur voor zijn strijders en gezinnen had geslagen. Josephus Flavius beschrijft uitvoerig hoe deze commandant de joodse gemeenschap op de rots ertoe bewoog zelfmoord te plegen. ,,God heeft ons het privilege gegeven als vrije mensen te sterven. Laat onze vrouwen ongebruikt sterven en onze kinderen ook zonder slavernij te kennen'', zei hij. Vóór het plegen van de massale zelfmoord werd de vesting in brand gestoken. Alleen voedselvoorraden werden voor het vuur gespaard zodat, zoals Elazar Ben Yair zijn mensen voorhield, de Romeinen zouden zien dat ze niet uit gebrek waren gestorven, maar de dood boven slavernij hadden verkozen. ,,Laten we als vrije mensen sterven en deze wereld verlaten in gezelschap van onze vrouwen en kinderen.''

Het lot wees tien mannen aan die met het zwaard de mannen, vrouwen en kinderen moesten doden. De overblijvende tien mannen lootten wie wie zou doden, totdat de laatst overlevende zelfmoord pleegde.

Josephus Flavius verhaalt van de verbijstering die zich van de Romeinse soldaten meester maakte toen ze de ochtend na de zelfmoord het plateau opgingen en niet op verzet stuitten, maar in plaats daarvan de lijken van de joden vonden.

In de jaren zestig, toen de Israeliërs in de aarde wroetten om het zionistische gelijk en het recht op terugkeer naar het joodse vaderland te bewijzen, werd ook Masada gevonden. Yigal Yadin, archeoloog en ex-chef-staf moet diep ontroerd zijn geweest toen hij op het plateau, bij de westelijke poort, scherven vond met joodse namen erop. Het waren de loten die tijdens dit laatste oordeel dienst deden. De opgravingen hebben een nieuw licht geworpen op deze tragedie die in het moderne Israël tegen de achtergrond van de holocaust tot een heldendicht is verheven. Bovendien onthulden ze de pracht en praal van de paleizen van koning Herodes, de grootste bouwer onder de joodse koningen.

Wat een schitterend uitzicht had deze vorst vanaf het noordelijke paleis dat als een vogelnestje tegen de noordelijke punt van het Masadaplateau lijkt te zijn geplakt. Van een hoogte van 440 meter boven de Dode Zee, die wat ten oosten van Masada ligt, keek hij uit over de bergen in de richting van Jeruzalem. De resten van fresco's in het noordelijke paleis lijken op die in Pompei. In het westelijke paleis hebben de archeologen twee prachtig bewaard gebleven mozaïeken gevonden, versierd met joodse religieuze symbolen.

Het noordelijke paleis lag op deze snikhete woestijnrots een groot deel van de dag in de schaduw. Als de koning en zijn vrouwen het te warm kregen, zochten ze verkoeling in het bij het westelijke paleis in de rots uitgehouwen zwembad. Ezels droegen water in zakken via de steile westelijke helling naar de westelijke poort vanwaar het via een aquaduct naar de cisternen werd geleid. Daar werd ook het schaarse regenwater opgevangen dat tijdens de belegering kleinschalige landbouw en het houden van kleinvee mogelijk maakte.

Masada is een massieve in het berglandschap staande rots. De bezoeker, die van Jeruzalem door de woestijn van Judea, via Jericho en daarna langs de westelijke oever van de Dode Zee reist, ziet de rots opdoemen. De eenzaamheid van de ruige woestijn brengt hem al een beetje in de mystieke sfeer die op het plateau bezit van hem zal nemen.

Mooie weg

Masada ligt aan de Dode Zee en is per bus, taxi en auto goed bereikbaar. Vanuit Tel Aviv is Masada te bereiken via Jeruzalem en Jericho of via Beersheba. De afstand langs beide routes bedraagt circa 200 kilometer. De weg via Jericho is verreweg het mooist. De reisduur is, afhankelijk van de drukte op de wegen, ongeveer twee uur. Wie een taxi neemt doet er goed aan van tevoren de prijs af te spreken met de chauffeur. Betaald wordt in shekels. Een shekel is in Israël afhankelijk van de koers circa 25 eurocent waard.

Naast Masada is een goed jeugdhotel, tel. 08 6584349.

In het Dode Zee-gebied, niet ver van Masada zijn nogal wat hotels. Tsel Hariem is een betrekkelijk goedkoop hotel. Telefoon 08 6584121. Hyatt is een luxe hotel (08 6591234)