De Jordaanse man heeft ingeleverd

Jordanië heeft een nieuwe wet die het gemakkelijker maakt voor vrouwen om te scheiden. Maar de Jordaanse man laat het er niet bij zitten.

Het was pure goedheid die Ali dreef. Althans, dat vond hij zelf. Toen hij een eenzame Iraakse vrouw ontmoette van wie man en kinderen waren afgereisd naar Canada, besloot hij haar als zijn tweede vrouw te nemen. Natuurlijk was het meegenomen dat de Iraakse vijfentwintig jaar jonger was dan hij, maar dat telde voor hem niet: hij wilde haar alleen maar helpen. Het was ook medelijden, zo vond hij zelf, dat Ali ertoe bracht niets over de Iraakse te vertellen tegen zijn eerste vrouw. Wat niet weet wat niet deert, zo vond hij, en misschien dat zijn eerste vrouw uit balans zou raken door het nieuws. Maar Ali's eerste vrouw kreeg argwaan en volgde hem op een dag stiekem naar het appartement van de Iraakse. Daar praatte ze met de Egyptische schoonmmaakster en die vertelde haar hoe de vork in de steel zat. Ooit hield Ali's eerste vrouw van haar man. Nu vindt ze hem een hypocriete schuinsmarcheerder en overweegt ze van hem te scheiden.

De Jordaanse advocate Asma Khader ontvangt dagelijks gedesillusioneerde vrouwen zoals de eerste echtgenote van Ali in haar praktijk. Tot voor kort was het eerste wat ze tegen hen zei dat scheiden in Jordanië erg moeilijk was. Maar sinds 2 januari is er een nieuwe wet van kracht die vrouwen aanzienlijk meer mogelijkheden biedt om de man aan de dijk te zetten. ,,Een grote stap vooruit voor de emancipatie van de vrouw in dit land'', zegt de advocate. ,,Het patriarchaat heeft een klein stukje ingeleverd.'' Ook veel mannen beseffen dat door de nieuwe wet hun wereld niet meer geheel dezelfde is. ,,Ik zei het vanmorgen nog tegen mijn vrienden'', aldus een winkelier in Amman. ,,Dat wordt oppassen geblazen.''

Volgens de nieuwe wet heeft elke vrouw het recht naar de rechtbank te stappen en daar te zeggen dat ze het niet meer uithoudt bij haar man. De rechter last dan een verzoeningsperiode van dertig dagen in, maar als man en vrouw echt niet meer door een deur kunnen, dan is het huwelijk definitief ontbonden. En dat is, vindt Khader, een grote verbetering met de situatie zoals die was. Toen konden vrouwen immers alleen maar scheiden in uitzonderlijke omstandigheden, bijvoorbeeld als ze konden bewijzen – met getuigen – dat hun man hen in elkaar sloeg. Maar de procedure was lang en dus (ook in Jordanië zijn advocaten duur) kostbaar. ,,En vrouwen vertellen niet graag in de rechtszaal wat er in de slaapkamer gebeurt'', aldus de advocate. ,,En dus lieten ze het er maar bij zitten en hoopten op betere tijden.''

Maar die hoop bleek vaak ijdel. Sociaal gezien immers is de macht van de man over de vrouw enorm, dus uiteindelijk was het altijd de man die won. ,,Als een vrouw voor haar rechten opkomt, gaat de man vaak zeggen dat ze het met een ander doet of dat ze gestoord is in haar hoofd. De sociale omgeving kiest dan de partij voor de man en de vrouw bindt dan maar in omdat ze bang is.''

In haar praktijk heeft Khader vaak gezien wat voor streken mannen ten opzichte van hun vrouw uithalen. Mannen kunnen alleen door `Ik verstoot je' te zeggen de huwelijkse band verbreken en hoeven daar hun (dus inmiddels ex-) echtgenote niet eens van op te hoogte te brengen. Een van de meest tragische gevallen die Khader kent, is dat van een vrouw die haar (zeer veel oudere) echtgenoot jarenlang liefdevol verzorgde. Toen hij uiteindelijk overleed, dacht zij alles te erven. Maar pas op dat moment bleek dat de man onder druk van zijn kinderen uit een eerder huwelijk in het geniep van haar gescheiden was en zij dus met lege handen stond.

De nieuwe echtscheidingswet heeft de positie van de vrouw op dit punt iets verbeterd (als er geen `logische reden' voor de scheiding was kan de vrouw financiële compensatie bij de rechtbank afdwingen) maar de dreiging dat de man haar in één zin aan de kant zet, blijft. Ook op andere punten, aldus Khader, is er nog veel werk aan de winkel. Zo zou de overheid met nieuwe wetten moeten komen over de eerwraak. Per jaar worden ongeveer twintig vrouwen in Jordanië gedood omdat zij in de ogen van de mannen in hun omgeving zich te buiten zouden zijn gegaan aan bijvoorbeeld overspel. De nieuwe echtscheidingswet is een stap vooruit omdat zij gelijkheid voor man en vrouw heeft ingevoerd: als een vrouw een man betrapt, gelden dus dezelfde regels als andersom. Maar het probleem – ook onder de nieuwe wet – blijft dat de straffen voor eerwraak zo laag blijven, dat het eigenlijk niemand ervan zal weerhouden om een pistool te trekken. ,,Daaraan moet op wettelijk gebied veel meer worden gedaan'', aldus Khader.

Of dat ook gaat gebeuren, is een open vraag. Want inmiddels groeit het verzet tegen de nieuwe echtscheidingswet. Sommige geestelijken vinden dat zij in strijd is met de islam, veel conservatieve Jordaniërs vinden simpelweg dat ze in strijd is met de eeuwenoude manier van leven in het land. Veel politieke partijen en ook koning Abdallah II zijn erg vóór de wet, maar volgens Khader is het niet uitgesloten dat een nieuw parlement de wet zal terugdraaien. Het kleine stapje vooruit dat de wet voor veel vrouwen is, zou dan weer teniet worden gedaan.

Hoe hard het leven voor Jordaanse vrouwen kan zijn? ,,Ik ken een meisje dat op jonge leeftijd is verkracht'', vertelt Khader. ,,Ze durfde het tegen niemand te vertellen omdat ze bang was. Toen haar familie een geschikte huwelijkskandidaat voor haar had gevonden, raakte ze geheel in paniek omdat haar maagdenvlies kapot was. Als haar echtgenoot dat na het huwelijk zou ontdekken, zou haar leven helemaal kapot zijn. Uiteindelijk heeft een dokter haar voor de huwelijksvoltrekking geopereerd zodat ze weer maagd leek. En zo was iedereen tevreden.'' Khader zucht. ,,Maar wat was er gebeurd als die operatie niet had plaatsgehad?''