Brillenjood, turk en neger moeten blijven

Van Dale ligt onder vuur. Het woord neger moet worden geschrapt. Zo niet, dan worden de woordenboeken verbrand. Een abjecte zaak waar de media geen aandacht aan zouden moeten besteden, meent Ewoud Sanders.

De `Stichting Eer en Herstel Betalingen Slachtoffers van Slavernij in Suriname' (sic) vindt het woord neger beledigend en eist dat dit uit de Grote Van Dale wordt geschrapt. Als Van Dale dat niet doet, wil de stichting Van Dales gaan verbranden op de Dam in Amsterdam. Daartoe zijn al ruim vijftig woordenboeken bijeengebracht. En er is al een vergunning aangevraagd bij de gemeente Amsterdam. Aanvankelijk was het de bedoeling om de woordenboeken op 2 februari, de trouwdag van Willem-Alexander en Máxima, te gaan verbranden. Maar gisteravond verklaarde Roy Groenberg, voorzitter van de stichting, bij Barend & Witteman dat de verbranding ,,uit respect voor het koningshuis'' even zal worden uitgesteld.

Over de eis van de stichting kun je kort zijn: het is natuurlijk je reinste flauwekul om Van Dale te vragen om neger te schrappen. Als je het woord neger beledigend vindt, gebruik het dan niet. En als je het vervelend vindt dat anderen het gebruiken, zeg daar dan wat van. Maar een woord of een betekenis verdwijnt niet uit een taal door het te schrappen uit een woordenboek. Bovendien is een woordenboek niet verantwoordelijk voor ons taalgebruik. De Van Dale schrijft ons niks voor, het woordenboek beschrijft wat wij zeggen en schrijven. Anders gezegd: niet de Van Dale discrimineert, maar wij discrimineren, en het woordenboek doet daar tamelijk secuur verslag van.

Ook over de boekverbrandingsplannen van de stichting kun je kort zijn: het verbranden van boeken is altijd kortzichtig en abject. Je maakt de geschiedenis niet ongedaan door boeken te verbranden, hoogstens maak je de informatie over die geschiedenis minder toegankelijk. Boekverbrandingen zijn iets voor cultuurbarbaren, nazi's en godsdienstwaanzinnigen. De gemeente Amsterdam zou wel gek zijn als ze toestemming geeft voor een openbare boekverbranding. Maar daar zal het de `Stichting Eer en Herstel Betalingen Slachtoffers van Slavernij in Suriname' dan ook niet echt om te doen zijn: zij willen zoveel mogelijk aandacht van de media, en het stuitende vind ik dat ze die nog krijgen ook.

Je kunt zeggen dat de media de plicht hebben erover te berichten als iemand aankondigt om woordenboeken te gaan verbranden. Maar waar houdt dat op? Een half jaar geleden maakte een Turkse Nederlander bezwaar tegen beledigende uitdrukkingen in de Van Dale bij het woord turk, zoals rijden als een turk voor `slecht rijden'. En nu zijn er enkele Afro-Surinamers, zoals zij zich noemen, die neger geschrapt willen zien omdat zij daardoor – ik citeer hun brief aan uitgeverij Van Dale – ,,geconfronteerd worden met alles wat hen is overkomen in het tijdperk van het Hollands-joodse kolonialisme en de slavernij in de ex-kolonie Suriname''.

Ik ga maar even voorbij aan dat `Hollands-joodse kolonialisme', dat waarschijnlijk niet antisemitisch bedoeld is, maar verwijst naar de grote `joodse plantages' die Suriname heeft gekend. De Van Dale is een goed en gezaghebbend woordenboek, waar veel op aan te merken is. Het zou heel nuttig zijn om eens een serieuze discussie te voeren over bijvoorbeeld het label waarmee de Van Dale aangeeft dat een woord `beledigend' kan zijn (is brillenjood nu beledigend voor joden, voor iemand die een bril draagt, of voor beiden?).

Maar het slaat nergens op om iedereen die zich beledigd voelt door iets in de Van Dale zoveel media-aandacht te geven. Dat is een open uitnodiging aan bijvoorbeeld koekenbakkers die het beledigend vinden dat koekenbakker ook kan worden gebruikt voor `iemand die zijn vak niet kent', aan slagers die het niet langer pikken dat bijvoorbeeld Miloševic de `slager van de Balkan' is genoemd, aan kruideniers die vinden dat hun beroepsnaam niet figuurlijk zou mogen worden gebruikt voor `iemand met bekrompen denkbeelden, kleingeestig, krenterig denkend man' enzovoorts.

Een open gedachtewisseling om ons beste handwoordenboek nog beter te maken, om te kijken of je als woordenboek eigenlijk wel politiek correct en normatief zou moeten zijn, in plaats van louter beschrijvend – dat lijkt mij zinvol. Maar als er straks iemand opstaat die aankondigt op prinsjesdag op het Binnenhof een Grote Van Dale te zullen opeten omdat dit woordenboek bij droplul vermeldt `(beledigend) scheldwoord voor een neger', laten de media dit dan s.v.p. behandelen voor wat het is: een opgeklopte, irrationele vertoning.

Ewoud Sanders is taalhistoricus.