VLEESETENDE PLANT EET TERMIET ALS TERMIET PLANT EET

De tropische bekerplant Nephentes albomarginata is de enige vleesetende plant die gespecialiseerd is in het vangen van één soort prooi: termieten. Bovendien gebruikt hij daarvoor haartjes aan de rand van de vangbeker als smakelijk lokaas, een vorm van zelfopoffering die uniek is voor vleesetende planten. Dat ontdekten biologen van de universiteiten van Frankfurt, Würzburg en het sultanaat Brunei (Nature, 3 jan.).

Planten van het geslacht Nephentes vangen insecten – vooral mieren – in bladeren die tot bekers omgevormd zijn. De planten lokken hun prooien met nectar de beker in, waarna de dieren niet meer langs de gladde wand omhoog kunnen klimmen. De planten scheiden vervolgens enzymen uit, die de vangst langzaam verteren. In de tropische wouden in Azië komen ruim 80 soorten voor, maar N. albomarginata is de enige die gespecialiseerd is in het vangen van termieten. Daarvoor gebruikt hij geen nectar, maar eetbare witte haartjes die juist deze dieren lekker vinden.

De onderzoekers vonden in Brunei (een staatje op het eiland Borneo) dat de meeste vangbekers van N. albomarginata duizenden termieten bevatten. In sommige bekers waren juist nauwelijks termieten gevangen, maar enkel een paar kevers, mieren en vliegen die toevallig in de val waren gelopen.

De met termieten gevulde bekers bleken een onderdeel te missen: de witte haartjes die zich bij N. albomaginata vlak onder de rand aan de buitenkant van de beker bevinden. De bekers met andere insecten hadden hun haartjes nog. Geen enkele andere Nephentes-soort heeft zulke haartjes; waar ze voor dienden was tot nog toe niet bekend. De termieten in de beker, drie soorten van het geslacht Hospitalitermes, bleken de haarvormige cellen opgegeten te hebben. Deze termieten eten gewoonlijk algen en schimmels.

De aantrekkingskracht van het lokaas op de prooidieren werd duidelijk toen de onderzoekers vangbekers plaatsten op de foerageerroute van de termieten. Als verkennende termieten de haartjes ontdekten, keerden ze terug om de rest van de groep op te halen. Die kwamen vervolgens zo massaal op de vangbeker af om van het lokaas te eten, dat ze elkaar de beker induwden.

De vangmethode van N. albomarginata is erg efficiënt: per minuut vallen maximaal 22 termieten in de beker. Na een uur zijn alle haartjes opgegeten en negeren termieten de vangbeker; de rest van de plant vinden ze blijkbaar niet interessant. De onderzoekers denken niet dat de plant zijn prooien actief lokt: zelfs op een centimeter afstand lopen de termieten de bekers nog wel eens mis.