Souffleurs van de directie

Advocaten spelen een steeds grotere rol bij reorganisaties. Complexe regelgeving stuwt de behoefte aan hun advies.

Hoewel advocaten bij reorganisaties een steeds prominentere rol spelen, treden ze nooit op de voorgrond. Zij blijven souffleurs die ondernemingen voeden met ideeën en mogelijkheden. De meeste advocaten beperken zich tot het juridisch opzetten en afwikkelen van de beoogde personeelsreductie. Een enkeling, zoals Leonard Verburg van het kantoor Allen & Overy, wil zich vergaand bemoeien met het reorganisatieproces. ,,Als het fout gaat, zal ik moeten meehelpen met het opruimen van de scherven. Daarom wil ik van tevoren kunnen sturen.''

Reorganiseren is terug van weggeweest, zo merken advocaten in hun praktijk. Tot voor kort, in de economische hoogtijperiode, waren advocaten hoofdzakelijk bezig met het begeleiden van fusies en overnames. Ingrijpende reorganisaties zoals begin jaren tachtig, waarbij hele bedrijfsonderdelen werden gesloten, waren er de afgelopen jaren simpelweg niet. In de tweede helft van de jaren negentig werden, op het gebied van reorganisaties, vooral individuele ontslagzaken afgehandeld, zegt advocaat Jules Grimbrère van kantoor Trip.

De toegenomen complexiteit van het arbeidsrecht noopt bedrijven er vaker toe om een beroep te doen op advocaten. Werknemers in Nederland genieten preventieve ontslagbescherming. Waar werknemers in veel andere landen hun ontslag pas kunnen aanvechten als zij al op straat staan, worden Nederlandse werknemers beschermd door een in de wet verankerde procedure – via vakbonden en ondernemingsraden. Advocaten wijzen ondernemers de weg in het oerwoud aan regels.

Bijkomende factor is dat reorganisaties zelden meer een zuiver Nederlandse kwestie zijn. Ondernemingen zijn internationaler dan vroeger. Buitenlandse bedrijven die niet vertrouwd zijn met de Nederlandse mores, taal en cultuur zoeken zekerheid bij advocaten. Verburg omschrijft de taak van de advocaat als ,,het voorkomen dat er onnodig oorlog wordt gevoerd'' tussen de verschillende groepen binnen en buiten het bedrijf.

Naast de buitenlanders zijn het kleine ondernemers die een beroep doen op advocaten, zegt Grimbrère: ,,Ze weten vaak niet hoe een sociaal plan eruit ziet.'' Een advocaat kent verschillende ontslagscenario's om, bijvoorbeeld, te voorkomen dat alleen maar jonge werknemers worden ontslagen. Grote ondernemingen hebben meestal zelf een goedbemande juridische afdeling en weten hoe ze moeten reorganiseren.

Een ondernemer zal niet alleen de vakbonden en de ondernemingsraad moeten overtuigen, maar ook de kantonrechter of de arbeidsvoorziening, de twee instanties die toestemming voor het ontslag moeten geven. Dat overtuigen is advocatenwerk. ,,De financiële onderbouwing en argumentatie van de reorganisatie dient op een voor bij die instanties geaccepteerde wijze te worden gepresenteerd'', zegt Grimbrère.

Advocaten zijn de meeste tijd kwijt met het voorbereiden van de reorganisatie. De inspanningen zijn in die fase helemaal gericht op `dag één', de dag dat de reorganisatie aan de buitenwereld bekend wordt gemaakt. Daarna volgt een periode dat er voor advocaten minder te doen valt. Dan is het aan de directie, vakbonden en ondernemingsraden om overeenstemming te bereiken.

Verburg vindt dat bedrijven meestal met een redelijk sociaal plan over de brug komen, als ze hiervoor tenminste geld hebben. ,,Uitbenen is niet de praktijk, misschien was dat dertig jaar geleden meer het geval'', zegt hij. Tegenwoordig speelt (internationale) reputatie een belangrijke rol. Verburg laat niet na bedrijven die ten onrechte zuinig zijn terecht te wijzen. ,,Een bedrijf dat wel kan maar niet wil betalen, loopt het grote risico dat het bij de Ondernemingskamer of bij de kantonrechter alsnog de kous op de kop krijgt.''