Samenleving is pluraal of is niet

`Alleen oecumenisch humanisme brengt licht', betoogde Paul Cliteur op de opiniepagina van 22 december. Rico Sneller meent dat Cliteur misbruik maakt van reeksen in het oog vallende `religieuze' escalaties, met elf september als dramatisch dieptepunt. N.H.M. Roos kent het begrip oecumenisch humanisme niet. Paul van Velthoven gelooft niet in een seculiere cultuur. En Henk Vroom keert zich tegen een beperking van de vrijheid van godsdienst. Ook ingezonden brievenschrijvers plaatsen kanttekeningen.

De overheid moet niet lui en lafhartig genoegen nemen met een multiculturele samenleving, maar er ter wille van de sociale cohesie voor zorgen dat slechts redelijkheid heerst en niemand zich voor zijn handelen op hogere machten beroept. Aldus Paul Cliteur. Hij stelt dat de liberale islam failliet is, maar de mensen weigeren dat onder ogen te zien. Hij toont zich voorstander van het verbreiden van het seculiere denken en een scheiding tussen moraal en religie. Religie zou voortaan slechts gedoogd moeten worden, net als het gebruik van drugs en alcohol.

Met Cliteur ben ik van mening dat dat sociale cohesie veel aandacht verdient en wijs ik een gemakkelijk spreken over multiculturaliteit af. Wat we moeten proberen te bereiken is een plurale samenleving met voldoende sociale cohesie en dialoog tussen mensen met verschillende levensbeschouwingen, hetzij seculier, hetzij religieus.

Van de ongeveer 2,5 miljoen allochtonen in ons land woont ongeveer 40 procent in de vier grote steden. Hun aantal nadert de helft van de bevolking. Daardoor rijst de vraag aan wie die mensen in de grote steden zich eigenlijk moeten aanpassen? Moeten witte Rotterdammers in een `zwarte' buurt zich aan de allochtonen aanpassen of omgekeerd? Moeten de Engelsen, de Amerikanen, de Koreanen en de Japanners die hier vijf jaar werken, Nederlands leren? Het vervelende van een discussie over `aanpassen' is, dat het station van eenrichtingverkeer allang is gepasseerd. Met telefoon, internet, vliegverkeer en schotelantennes zijn de oude uniforme cultuur en het motto `aanpassen of wegwezen' passé. Het gaat niet meer om aanpassen. De uitdaging is om

de ontwikkelingen, die plaatsvinden in talloze ontmoetingen tussen mensen, in goede banen te leiden.

Wat daarbij niet helpt is om eenvoudige, traditionele moslims in Nederland op te zadelen met het verwijt van fundamentalisme en te vergeten dat het innerlijk verzet dat de rijke westerse individualistische en geseculariseerde cultuur bij veel moslims in en uit armere landen oproept, wordt bevorderd door zelfvoldaanheid aan westerse kant. Cliteurs recept zou averechts werken doordat hij met dit recept niet naar mensen hoeft te

luisteren, maar hen simpelweg verdacht kan maken en hun geloof afwijzen.

Het onderwijs in de ethiek dat hij bepleit, is nodig. Maar ook goed onderwijs over religies en levensbeschouwingen, juist omdat geloof over het hele leven gaat. De oproepen van Melkert en Balkenende tot dialoog bieden meer perspectief dan Cliteurs aansporing tot beperking van de godsdienstvrijheid.

Prof.dr. H. H. Vroom is hoogleraar godsdienstwijsbegeerte aan de Vrije Universiteit.