ONTSLAG: WAT MAG WEL EN WAT MAG NIET?

Hoe kom je weer van je werknemers af? Dat vragen ondernemers zich af bij een reorganisatie. Vooral bij Amerikaanse bedrijven bestaat weinig begrip voor de ontslagbescherming van Nederlandse werknemers. De procedure duurt te lang en is te duur, vinden ze. Werknemers krijgen bij collectief ontslag in de regel een zak geld mee of bemiddeling naar een nieuwe baan.

Voordat een werknemer op straat gezet kan worden, moet de werkgever vooraf laten toetsen of hij goede redenen heeft voor het ontslag. Die toetsing geschiedt ofwel door de juridische dienst van het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI), ofwel door de kantonrechter.

Een ontslagaanvraag bij het CWI – vroeger bij het arbeidsbureau – kost niks, maar duurt twee tot drie maanden. De werkgever kan zich wenden tot een van de zestien daartoe aangewezen CWI-vestigingen. Na de aanvraag begint er een bedenktijd van een maand. Bij een collectief ontslag kijkt het CWI na die maand of het bedrijf met de bonden een akkoord heeft bereikt over de reorganisatie. Pas na deze toetsing verleent het CWI, per individuele werknemer, toestemming voor ontslag. In het geval van KPN, waar 2.800 mensen worden ontslagen, neemt zo'n procedure een paar maanden in beslag.

Als een werkgever snel van zijn werknemer af wil, kan hij het ontslag laten toetsen door de kantonrechter. Die zal kijken naar de gronden voor ontslag, maar ook bepalen hoeveel geld een werknemer krijgt. Wordt hij ontslagen om bedrijfseconomische redenen, zoals bij een reorganisatie, dan kan het CWI een verkorte procedure volgen. Die is ingevoerd met de Wet Flexibiliteit en Zekerheid in 1999. Bij de verkorte procedure wordt het ontslagverzoek niet inhoudelijk behandeld, en vraagt het CWI de werknemer niet om verweer.

Collectief ontslag verloopt vaak volgens het last in first out-principe: wie het laatst in dienst is getreden, moet als eerste weer vertrekken. Het zogeheten duale ontslagrecht, waarbij de kantonrechter of het CWI de ontslagaanvraag toetst, staat al jaren ter discussie. In november vorig jaar heeft de commissie-Rood hierover advies uitgebracht: de toetsing vooraf moet verdwijnen. Werkgevers moeten hun werknemer meteen kunnen ontslaan, waarbij de rechter dat achteraf toetst. Dat versnelt de ontslagprocedure aanzienlijk. Volgend jaar maart brengen onder andere de Stichting van de Arbeid advies uit over het rapport van de Commissie-Rood. Daarna zal de minister er een besluit over nemen.