Nu de kop van jut spelen

Consultants worden nu vooral betaald om de schuld van de reorganisatie op zich te nemen.

Nu de gouden jaren voorbij zijn, heten consultants liever anders. Ze hebben een slechte naam gekregen, door de vrijblijvende rapporten die ze opstelden, en door de uren die ze `met een vork' schreven. Bedrijven grepen de krimpende economie aan om alle externe adviseurs eruit te gooien. De goede worden nu voorzichtig weer ingehuurd. ,,Als ik kijk naar de tijd die achter ons ligt, dan werd er in deze branche ontzaglijk veel geld verdiend. Nu verdienen alleen de heel goeden heel veel'', zegt partner Harry Wagter (55) van Brighthouse Management, dat 26 mensen in dienst heeft. Hij schat het gemiddelde uurloon van een adviseur op 325 tot 500 gulden.

Volgens Rob Daver (49), directeur van adviesbureau GITP International, heeft de ontslaggolf van adviseurs ook een ander oorzaak. ,,Grote bedrijven hadden geen overzicht meer over de vele adviseurs die ze hadden ingehuurd. Een bedrijf als KPN had, schat ik, enkele honderden adviseurs in huis.''

Ze worden nu liever geen consultant meer genoemd, maar strategisch manager, projectmanager, of interim-manager. ,,De functie is ook verschoven'', zegt Wagter. ,,Bedrijven pikken die vrijblijvendheid niet meer. Ze willen nu mensen met ervaring die daadwerkelijk iets tot stand kunnen brengen.'' Adviesbureaus worden steeds vaker medeverantwoordelijk gesteld voor de uitvoering van de plannen die ze hebben opgesteld. Daver, van GITP International: ,,Je kan niet meer tegen een opdrachtgever zeggen: hier is een ontwerp, tot ziens.''

Een adviseur die een bedrijf moet helpen reorganiseren wacht een ondankbare taak. Ze worden vaak ingehuurd om ideëen van de directie te bevestigen dan wel te ontkennen. Soms helpen ze mee een nieuwe strategie te ontwikkelen.

Dat strategisch plan wil de directie vervolgens niet zonder reden door een buitenstaander laten uitvoeren. De eigen managers hebben al genoeg om handen. En als de spanningen in het bedrijf door alle veranderingen te hoog oplopen, dan is een extern adviseur een makkelijk doelwit. Hij moet klussen opknappen waar een bedrijf zijn eigen managers liever niet aan waagt. Hij moet afdelingen integreren, mensen ontslaan en weer nieuwe mensen van buitenaf aannemen om hen te vervangen. ,,Koninkrijkjes komen onder druk, conservatieve krachten komen boven drijven'', zegt Wagter. Dan kan het gebeuren dat de directie het beter acht een adviseur de laan uit te sturen. Wagter: ,,Dat zit in het spel. Alles wat je doet is ondergeschikt aan de strategie van het bedrijf.''

Dat kan het volgende opleveren: de directie van een bedrijf stelt vast dat er op een afdeling tien mensen ontslagen moeten worden. De tijdelijk ingehuurde manager gaat aan de slag en zegt, in samenspraak met diezelfde directie, dat er vijftien mensen uit moeten. Na het protest van vakbonden en de ondernemingsraad, en na vertrek van de tijdelijk ingehuurde manager, besluit de directie dat er `slechts' tien werknemers uitmoeten. ,,Dat gebeurt'', bevestigt Wagter.

GITP International heeft ongeveer driehonderd adviseurs en zegt vooral naar ,,het beleid inzake medewerkers'' bij reorganisaties te kijken, in tegenstelling tot grote internationale spelers als KPMG, PriceWaterhouse en McKinsey. Deze grote bureaus worden vaak ingehuurd om de resultaten van een bedrijf te meten aan de resultaten van andere, vergelijkbare bedrijven. ,,Zij hebben een koele, rationele benadering. Waar McKinsey eruit stapt, stappen wij er vaak in'', zegt Daver.

Voor de grote bureaus geldt momenteel een ware uitverkoop van consultants. Ze geven korting op offertes, op het uurloon van adviseurs en bieden veelal twee consultants voor de prijs van één. Grote ontslagrondes zijn in Nederland nog niet aan de orde. Overbodige adviseurs worden vooralsnog aangehouden.