Moldavië kijkt steeds meer naar het oosten

Moldavië wendt het gezicht af van het westen: het land, dat nu een communistische president en een communistische regering heeft, raakt steeds meer in de ban van Rusland.

De afgelopen tien jaar zijn Brussel en Boekarest, de hoofdstad van buurland Roemenië, de belangrijkste ankerpunten geweest voor de Moldavische regering, met aansluiting bij de Europese Unie als einddoel. Maar al die jaren heeft het land de grootste moeite gehad het hoofd economisch boven water te houden: als er één Sovjet-republiek was die slecht was voorbereid op de onafhankelijkheid, dan was het Moldavië wel, met zijn povere hulpbronnen (tabak en wijn, en weinig meer dan tabak en wijn), zijn etnische problemen in de vorm van een regio, Transnistrië, die zich afscheidde, langdurig geruzie over de vraag of Moldaviërs Roemenen zijn en of ze Moldavisch dan wel Roemeens spreken, en een machtige communistische partij die hervormingen blokkeerde. Het land dat in het interbellum bij Roemenië hoorde, in 1939 door Moskou werd geannexeerd, in 1941 weer even bij Roemenië kwam en in 1944 door de Sovjet-Unie werd heroverd, leek in de jaren negentig lang de weg kwijt te zijn, niet te weten wat het eigenlijk wilde, te gissen naar een strategie en niet eens te weten wat voor land het eigenlijk was – een gril van de geschiedenis, een granaatscherf van de ontplofte Sovjet-Unie, ergens in de berm beland en door niemand opgeraapt. Een toevallige republiek.

De communistische president Vladimir Voronin, in april aangetreden, en zijn partij, die 71 van de 101 zetels in het parlement heeft en samen met de partij van ex-premier Braghis zelfs 90 zetels controleert, weten het wel: van Brussel en Boekarest is weinig heil te verwachten; Europa's armste land kan beter weer, als vroeger, naar Moskou kijken. Economisch kan het toch niet anders? Moldavië is voor zijn gasimport de Russen bijna een miljard dollar schuldig – een voor Moldavische begrippen surrealistisch bedrag. Het is economisch afhankelijk van Rusland. De Moldavische produkten kan het alleen in het oosten kwijt. Westerse investeerders zijn er niet: in de eerste negen maanden van 2001 werd slechts voor 17 miljoen dollar in Moldavië geïnvesteerd (Nederland was met 6,5 miljoen dollar overigens koploper).

De communistische regering, begin september aangetreden, liet al na één dag weten dat Moldavië zich moet aansluiten bij de unie van Rusland en Wit-Rusland. Dat was, zo zei minister van Buitenlandse Zaken Nicolae Dudau, ,,een van de belangrijkste prioriteiten''. Hoewel in Moskou en Minsk niemand in gejuich losbarstte – Europa's armenhuis kan voor zijn partners in welke vorm dan ook alleen maar een blok aan het been vormen – wil Moldavië dat nog steeds, ook al wil het óók bij de EU.

In december joeg de communistische regering de Moldavische nationalisten op stang met het voorstel de Russische taal weer verplicht als leervak op de scholen in te voeren. Tot nu toe was Russisch keuzevak, naast Frans, Engels, Duits en Spaans. Het probleem van de Moldavische communisten is dat ze voornamelijk afkomstig zijn uit de Russische en Oekraïense minderheid en niet of nauwelijks Moldavisch (Roemens) spreken. De meeste communistische volksvertegenwoordigers moeten in het parlement gebruik maken van vertalers. De nieuwjaarstoespraak van president Voronin tot zijn volk, in het Moldavisch, liep deze week vast in een pijnlijk gehaspel (al was wel te verstaan dat hij toegaf dat ,,de situatie van de burger'' sinds het aantreden van de communisten ,,niet was verbeterd'').

Het voorstel leidde tot een storm van protest. De leider van de vakbond van onderwijzend personeel veroordeelde het als een poging, Moldavië weer te russificeren. Buurland Roemenië veroordeelde het als een ,,politieke ingreep in onderwijs en cultuur''. Eind december kwam een brede protestbeweging op gang van zowel onderwijzend personeel als ouders en leerlingen tegen de invoering van het Russisch als verplicht leervak. Dat zou een schending van de grondwet zijn, die zegt dat ouders mogen bepalen wat hun kinderen op school leren.

Nog meer kwaad bloed werd gezet toen tien dagen geleden het parlement met 86 tegen 9 stemmen een in november getekend vriendschapsverdrag met Rusland goedkeurde, dat voorziet in nauwere politieke en economische banden en een politieke opwaardering van de banden met Rusland (die krijgen `een speciale status'). Het verdrag bepaalt verder dat Rusland ,,de vrede garandeert''in het conflict om en met Transnistrië. Volgens Iurie Rosca, oppositieleider, komt dat neer op ,,de officiële russificering van Moldavië'' door Voronin, die hij bestempelde als ,,de vertegenwoordiger van de Russische belangen in Moldavië''.