Ik ben een nuchtere heks

Er is sprake van een `heksenopleving' in Nederland. Steeds meer vrouwen, en ook mannen, putten spirituele kracht uit hun `heks zijn'. Susan Smit vertelt Jowi Schmitz waarom.

De heks van tegenwoordig is niet altijd een vrouw, draagt niet per definitie zwarte kleren en een puntmuts heeft ze meestal ook al niet. Een pentagram hangt soms wel om haar nek, maar journaliste Susan Smit (27), heks en schrijfster van het boek Heks, Een magische reis door de westerse spiritualiteit, laat het symbool van haar religie meestal thuis: ,,Al is het misschien grappig om er een keer eentje aan mijn navelpiercing te hangen'.

Dat Smit besloot om een boek te schrijven over hekserij is niet omdat ze ,,zo'n bijzondere vrouw' is. Ze wilde vertellen over haar spirituele zoektocht en bovenal de vooroordelen die er rond heksen bestaan doorbreken. Een heks is geen door de duivel bezeten wezen. Nooit geweest ook trouwens. ,,Die duivelse eigenschappen die aan heksen worden toegedicht, zijn het gevolg van een christelijke lastercampagne uit de vijftiende eeuw', zegt Smit.

Wat zijn heksen dan wel? Volgens de meeste opvattingen ligt de oorsprong van de hekserij in het paganisme, een natuurreligie. Paganisten geloofden in de moeder-aarde-godin die leven schenkt, en in de gehoornde man die beslist over leven en dood. In de Griekse en Romeinse cultuur zijn al paganistische opvattingen terug te vinden. In het begin ging dit geloof samen met het christelijke geloof: Maria was moeder aarde en Jezus werd gezien als de gehoornde man. Maar sinds de tiende eeuw werd het paganisme verketterd en kregen alle niet-christelijken het etiket `heks' opgeplakt. Het bestaan van de Godin werd ontkend en de gehoornde man werd tot foute engel bestempeld, een duivel dus. Wat er daarna met de paganisten gebeurde is onduidelijk. Volgens sommigen gingen de `heksen' ondergronds, volgens anderen stierf de religie vrijwel uit.

In ieder geval is er de laatste jaren sprake van een `heksenopleving'. Volgens Smit komt dat omdat de tijd er rijp voor is: ,,De oosterse wijsheden zijn wel zo'n beetje bestudeerd en de kerken lopen leeg. Maar we blijven in deze rationele samenleving behoefte houden aan een levensvisie die ook de spirituele kant van het leven belicht. Een creatief, niet-dogmatisch, individualistisch geloof, dat past bij een westerse levensstijl. Hekserij voorziet in die behoefte.'

Smit kwam in aanraking met de hekserij toen ze er een artikel over schreef. ,,Vol argwaan begon ik mijn onderzoek, met de verwachting geheimzinnige, duistere mensen tegen te komen. Maar niets was minder waar. In het geloof van de heksen werden juist levensvragen verhelderd waar ik al heel lang mee rondliep. Het bestaan van een God én een Godin bijvoorbeeld. Als er op aarde een man en een vrouw bestaan, dan moet dat in de bovenwereld ook het geval zijn, redeneren heksen. Dat leek me zo logisch, zo juist. Bovendien dragen heksen zélf verantwoording voor hun daden.

Ze vragen goden dus niet om vergeving, maar kunnen hun wel om hulp vragen. Heksen erkennen het bestaan van goede en slechte elementen in het leven en in zichzelf. We streven er niet naar `boven onszelf uit te stijgen'; we willen met open ogen naar de wereld kijken en alles zien, zowel de rotzooi en ellende als de schoonheid. Hekserij is heel aards. Daarnaast zijn er heksen die in reïncarnatie geloven. Maar voor ons is dat geen straf, zoals bij oosterse religies dikwijls het geval is. Je verrijkt jezelf door telkens terug te keren op aarde.'

Heksenfeesten

In de praktijk maken feesten en rituelen een belangrijk onderdeel uit van het leven van een heks. Veel van die rituelen hebben een christelijke variant. ,,Zoals een beschermingsritueel voor een pasgeboren kind. Dat lijkt op een doopfeest, maar het ritueel betekent niet dat het kind automatisch heks is. Als een kind heks wil worden mag het dat zelf beslissen op achttienjarige leeftijd. Tevens is er een heksenhuwelijk, `handvasten' genaamd. Daarbij zijn er verschillende mogelijkheden. Je kan handvasten voor een jaar en een dag, voor dit leven, of voor alle levens die nog gaan komen. Een scheidingsritueel bestaat ook, dat heet `handparting'.'

Net als de rituelen hebben ook de feesten dikwijls een christelijke tegenhanger. ,,De heksenfeesten waren er eerder dan de christelijke feesten en veel van die oude `heidense feesten' zijn later overgoten met een christelijk sausje. Een bekend restant van de oude feesten is Pasen. De paashaas is in het oude geloof een symbool voor vruchtbaarheid, de eieren verbeelden het nieuwe leven. Het beschilderen van de eieren is een manier om de kracht van dat nieuwe leven aan te wakkeren. In feite is dat een magische handeling.'

,,De magie is vaak wat mensen in eerste instantie aan de hekserij aantrekt. Daarover bestaan misschien wel de meeste misverstanden', vertelt Smit. ,,Men denkt dat je met een stokje zwaait en poef! Je hebt iets getoverd. Maar magie is voor mij slechts een klein onderdeel van hekserij. En niet zo mysterieus als men denkt. Magie is gedachtekracht, iets waar we in feite allemaal gebruik van maken. Kruiden en spreuken dienen slechts om je gedachtekracht te versterken. Wij geloven dat alles op de wereld bestaat uit energie en dat die energieën onderling verbonden zijn. Magie is het beïnvloeden van die energie. Als ik magie bedrijf, draag ik geen speciale kleding. Ik ben een nuchtere heks. Wat mij betreft zit hekserij bovenal tussen je oren en daar zit het prima.'

Wat Smit nog het meest in de hekserij aanspreekt, is de afwezigheid van een georganiseerde structuur. ,,We hebben geen goeroe of paus en zullen die ook nooit krijgen. Daar is hekserij veel te individueel voor. Natuurlijk zijn er oude wijze heksen waar met veel respect naar geluisterd wordt, maar dat wil nog niet zeggen dat klakkeloos wordt aangenomen wat ze zeggen. Er is ruimte voor kritisch denken. Voor mij als journaliste is dat een absolute voorwaarde.'

Volgens Smit worden de meeste mensen heks vanuit een soort herkenning. Heksen bekeren niet en als traditionele heks kun je jezelf inwijden. Ben je eenmaal gewijd heks dan zit je er wel aan vast. Niet alleen dit leven, maar ook alle levens erna.

In het dagelijks leven heeft Smit veel profijt van haar hekszijn. ,,Ik ben rustiger geworden en veel meer op de natuur gericht. Ik was echt zo'n stads meisje van `drie hoog achter' en nu let ik opeens op de jaargetijden en pas me daar bewuster bij aan. De herfst is voor mij een periode van bezinning, van loslaten, net als de bladeren die van de bomen vallen.'

Seksuele kracht

Dat nog niet iedereen open staat voor Smits verhaal bleek toen ze onlangs een lezing ging houden op een katholieke middelbare school. ,,Er waren daar zowel leraren als ouders die lid van de Pinkstergemeente waren. De leraar dreigde ontslag te nemen als ik zou komen en de ouders wilden hun kinderen van school afhalen. Bovendien was er een bommelding op de dag dat ik kwam.'

Het heeft Smit verbaasd dat er nog steeds zo'n sterke afkeer voor heksen leeft. ,,Mensen denken de raarste dingen over ons. Het is ook nog steeds mogelijk om je baan te verliezen of op zijn minst vreemd aangekeken te worden als je er voor uitkomt dat je heks bent.' Ze voelt het als haar missie om die vooroordelen uit te roeien. ,,Door er open over te vertellen, wil ik duidelijk maken wat hekserij inhoudt en hoe mooi die religie eigenlijk is. Zeker voor vrouwen kan het een bevrijding zijn als ze de hekserij ontdekken. Vrijheid van geest, maar ook vrije seksualiteit. Je hebt geen `zondig lichaam', maar seksuele kracht. En een vrouw die zich van die kracht bewust is, wordt onweerstaanbaar sexy.'