Hoe precies is 79,9 procent

Niemand is tevreden over het systeem dat uitwees dat 79,9 procent van de treinen op tijd waren. Ondertussen struikelde er wel een directie over.

Één tiende procent kwamen NS-directeur Hans Huisinga en president commissaris Jan Timmer tekort om te mogen aanblijven bij NS. Het was niet gelukt om in 2001 80 procent van de treinen op tijd te laten rijden, maar slechts 79,9 procent. Hoewel, een tiende... Vorig jaar werd met minister Netelenbos nog 88 procent overeengekomen. Dus eigenlijk was het 8,1 procent.

Natuurlijk was er meer aan de hand bij NS dan vertraagde treinen alleen. Maar de 79,9 procent gebruikte minister Netelenbos wel als argument om de directie weg te krijgen. Dus is de vraag gerechtvaardigd hoe dit wordt berekend? Is het een eerlijk en objectief instrument om de punctualiteit van NS te meten?

Op zich werkt het meetsysteem eenvoudig. Elke trein die vertrekt, wordt door de Railverkeersleiding bij 34 meetpunten `geflitst'. Elke trein die drie minuten later bij een meetpunt is dan de dienstregeling, wordt aangemerkt als vertraagd. Zo reed in week 10 van het afgelopen jaar bijvoorbeeld 86,4 procent van de treinen op tijd; in week 24 was dat 71,3 procent. Het gemiddelde is 79,9 procent. Een objectieve meetmethode dus.

Nee, vinden D66, VVD, NS zelf en consumentenorganisatie Rover; het systeem is níet objectief. Er hebben te veel factoren invloed op waarover NS helemaal niets te zeggen heeft, en te weinig waarvoor NS juist wél verantwoordelijk is.

Neem het weer. Als het hard waait en de bovenleidingen zwiepen, rijden treinen langzaam omdat anders de leidingen knappen. Maar een trein die om de wind langzaam rijdt, telt wél mee bij de vertraagde treinen. Als hij daarna drie meetpunten passeert, telt hij zelfs drie keer mee.

Een andere factor waarop NS geen invloed kan uitoefenen, is het onderhoud aan het railnet. Verantwoordelijk voor groot onderhoud, wissel-, sein- en stroomstoringen is Rail Infrabeheer en dat valt onder het ministerie van Verkeer en Waterstaat (lees: minister Netelenbos). Maar treinen die door kapotte leidingen te laat komen, tellen wél mee in het punctualiteitspercentage. Rikus Spithorst van Consumentenorganisatie Rover schat dat slechts de helft van alle vertragingen wordt veroorzaakt door NS. ,,De rest is de schuld van de minister. Wij vinden dat zij dus ook hoort af te treden.''

En dan zijn er nog de ruim 200 zelfmoorden per jaar (,,toch al gauw goed voor zo'n 2 uur vertraging per geval'', aldus NS), de 600 stuks vee per jaar op de baan en botsingen op overwegen.

Tegenover deze oneerlijkheid van het meetsysteem staat dat het systeem ook flatteert. Treinen die NS laat uitvallen door personeel- of materieelgebrek, tellen namelijk helemáál niet mee in het systeem omdat treinen die niet vertrekken, ook niet te laat kunnen komen. Rover schat dat hierdoor de werkelijke punctualiteit slechts 72,5 procent bedraagt. Rover wil een nauwkeuriger systeem.

Tweede Kamerlid voor D66 Van Walsem steunde eind december 2001 een motie van VVD-collega Hofstra om te garanderen dat die er komt. ,,Nu ik hoor dat behalve infrastructurele oorzaken ook zelfmoorden en weersinvloeden er door het meetsysteem niet worden uitgefilterd, vind ik het nóg schandaliger dat de NS-top hierom naar huis gestuurd is'', zegt hij.

Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe versie van het meetsysteem. Maar die is nog niet klaar.