De `fascist' die het leven van Öcalan redde

De Turkse vice-premier Devlet Bahçeli brengt een bezoek aan Nederland om de Grijze Wolven toe te spreken. Al redde hij het leven van PKK-leider Öcalan, voor zijn tegenstanders blijft Bahçeli een Grijze Wolf in schaapskleren.

Wie heeft Abdullah Öcalan, de leider van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK), van de strop gered? De conventionele wijsheid in Turkije is vooralsnog dat het de Europese Unie, met zijn enorme afkeer van de doodstraf, is die Öcalan van het schavot heeft gered. Maar misschien zullen historici ooit ook eens wijzen op de rol van Devlet Bahçeli, de leider van de extreem-nationalistische MHP, die gisteravond in Nederland aankwam voor een informeel bezoek.

Toen de MHP, in tegenstelling tot alle voorspellingen, bij de verkiezingen van 1999 uiterst sterk uit de bus kwam en zelfs deel ging uitmaken van de regeringscoalitie, besefte Bahçeli al snel dat het tijd werd om van koers te veranderen. Het ter dood brengen van Öcalan zou Turkije immers internationaal isoleren en binnenslands tot meer geweld leiden. Met zijn absolute macht in de MHP dwong hij de extreme nationalisten ertoe te accepteren dat er geen bijltjesdag zou komen. Toen duidelijk werd dat de achterban zich ondanks duizenden boze telefoontjes en faxen mokkend bij het woord van de Leider had neergelegd, was Öcalans leven gered.

Tegenstanders van de MHP in Turkije zijn over het algemeen niet geneigd om lang stil te staan bij deze koerswijzing van Bahçeli. Voor hen is de MHP-leider niets minder dan een fascist, die de abjecte extreem-nationalistische traditie van de Grijze Wolven voortzet. Zij praten graag en veel over de jaren '70, toen de spanning in Turkije tussen extreem-linkse militanten en de Grijze Wolven hoog was opgelopen. Voor hen is Bahçeli een Grijze Wolf in schaapskleren: hij praat over vrede en democratie, maar in zijn hart is hij een abjecte nationalist die het liefst alle linkse krachten buiten de wet zou zetten en alle Koerden Turkije uit zou willen schoppen.

Of dat oordeel terecht is, lijkt echter zeer de vraag. Zo staat Bahçeli, een in pak gehulde, ietwat schuwe doctor in de economie, ver van het traditionele stereotype van de brallerige, agressieve Grijze Wolf, die, met een wapen in de hand, in de jaren '70 de straat op ging om rotzooi te trappen.

Bahçeli's naam wordt ook maar met één incident uit die periode in verband gebracht. Toen hij in 1978 zijn auto aan vrienden uitleende, bleken daarin bij controle door de politie wapens verborgen te zijn. Tot op de dag van vandaag houdt Bahçeli vol dat hij niet wist wat zijn vrienden met zijn auto zouden gaan doen toen hij die aan hen meegaf.

Of Bahçeli erin geslaagd is de afgelopen jaren zijn beweging de zo fel begeerde respectabiliteit te geven, is intussen de vraag. Zo is het steeds weer de MHP, met veel aanhang onder de politie, die zich verzet als er nieuwe plannen worden gemaakt om bijvoorbeeld marteling op politiebureaus hard aan te pakken. En het is ook de MHP die steeds weer aan de rem trekt, als het gaat om het verlenen van meer culturele rechten aan de Koerden.

Misschien nog wel erger voor Bahçeli is dat hij zijn partij niet heeft kunnen behoeden voor de corruptie die al tientallen jaren lang als een kankergezwel in de Turkse politiek woedt. Naast de drang om Öcalan te straffen was het immers ook een verlangen naar meer transparantie en behoorlijk bestuur die veel Turken ertoe brachten om voor de MHP te stemmen. Inmiddels echter ziet de gemiddelde Turk de MHP als een partij die net zulke vuile handen heeft als de andere.

Het allerpijnlijkst voor Bahçeli is echter wel dat onder zijn leiding de MHP, zoals uit de peilingen blijkt, zijn aanhang grotendeels heeft verloren. Ten dele is dat verval veroorzaakt door de toenadering van Turkije tot de Europese Unie (EU). Nu Turkije op de drempel van de EU staat, vinden veel Turken de slogans van de MHP over hoe fantastisch het is om Turk te zijn, holle frasen uit het verleden. Nog fantastischer is het immers om zo snel mogelijk `Europeaan' te worden. Daar komt nog bij dat de MHP deel uitmaakte van de regeringscoalitie die niet in staat was te verhinderen dat Turkije in de grootste economische crisis van de afgelopen decennia terechtkwam. In een aantal maanden verloor naar schatting een miljoen mensen zijn baan en leverde de nationale munt, de lira, tientallen procenten van zijn waarde in.

Misschien dat daar uiteindelijk de tragedie van Devlet Bahçeli ligt. Ook zijn aanhangers sluiten immers niet uit dat hij de partij `respectabel' wilde maken om op die manier zoveel stemmen te trekken dat Devlet Bahçeli op een dag premier van Turkije zou worden.

Naar het zich nu laat aanzien zal hij echter de geschiedenis ingaan als de laatste leider die het extreem-nationalistische licht nog even deed opflikkeren, voordat het definitief ging doven.