Behoefte aan daadkracht

Veel nieuwe topmannen houden van reorganiseren. Zo proberen ze soms eigen fouten te herstellen.

Blijf in beweging. Dat is de lijfspreuk van de hedendaagse topmanager. Vier van de zes nieuwe bestuursvoorzitters van Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen stortten zich het afgelopen jaar enthousiast in een reorganisatie.

KPN-topman Ad Scheepbouwer beloofde beleggers voor zijn aantreden op 1 november ,,rust in de tent'', maar hij wachtte niet eens tot die datum met de aankondiging van een ontslagronde bij het telecombedrijf ten koste van 4.800 werknemers. Gerard Kleisterlee, sinds 1 mei topman van Philips, schrapt dit jaar twaalfduizend banen. ,,Het DNA van de organisatie moet veranderen'', voegde hij eraan toe. John Riordan (aangetreden op 1 september) zette het mes in kabelexploitant UPC en schrapt 1.500 arbeidsplaatsen. Peter van Voorst (automatiseerder Getronics, 1 mei) heeft even de tijd genomen, maar intussen aangekondigd dat bij Getronics ten minste duizend banen verloren zullen gaan.

Alleen Peter Bakker (TNT Post Groep, 1 november) en Phil Watts (Shell, 1 juli) deden het relatief rustig aan. Tot nu toe tenminste. Zij traden aan bij ondernemingen waar de financiële resultaten geen enkele aanleiding gaven voor een hard optreden. Waren de reorganisaties elders overmijdelijk? Of speelden andere motieven een rol?

,,Als in het bedrijfsleven een nieuwe topman aantreedt, dan moet er íets gebeuren'', zegt Paul van der Heijden, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. ,,Het reorganiseren houdt niet op. Er komen telkens nieuwe managementmethoden, nieuwe boeken, met nieuwe theorieën over het aansturen van organisaties. De aandeelhouder van vandaag wil permanente verandering.''

Zo snel volgen de reorganisaties en topmannen elkaar op dat een nieuwkomer als bestuursvoorzitter soms zijn eigen `vergissingen' kan rechtzetten. Scheepbouwer probeert KPN te redden van de Duitse molensteen E-Plus. De overname ervan heeft hij zelf als commissaris goedgekeurd. Gerard Kleisterlee grijpt keihard in bij Philips' divisie Componenten (beeldschermen, dvd-spelers voor computers), een bedrijfsonderdeel dat hij als gewoon bestuurslid onder zijn hoede had en reorganiseerde.

De strijdkreet `reorganisatie' stilt de behoeften van de buitenwacht, maar het heeft voor een topmanager nog een ander voordeel. Het fenomeen gaat doorgaans gepaard met een zogeheten voorziening, een boekhoudkundige post waarmee, zo eist de wet, de tevoren te calculeren kosten van het ontslag van werknemers in één keer in mindering worden gebracht op de winst. Interessant voor de nieuwe bestuursvoorzitter, want rode cijfers in het jaar van aantreden komen op het conto van zijn voorganger. En het presenteren van mooie resultaten in de toekomst wordt vanzelfsprekend makkelijker als een deel van de kosten alvast is weggestreept.

Management dat doortastend reorganiseert kan voorkomen dat een organisatie inslaapt. Jammer is alleen dat een bestuursvoorzitter vaak niet lang genoeg aanblijft om de resultaten van zijn aanpak serieus te kunnen beoordelen. ,,Of een verandering in de structuur van een organisatie werkelijk veranderingen oplevert wordt pas na jaren duidelijk'', zegt Van der Heijden. Wie de wel- of boosdoener was is dan niet altijd meer te achterhalen.