AZIATISCHE OLIFANT OFFICIEEL ERKEND ALS WERKTUIGMAKER

Onderzoekers van de Universiteit van Californië en een Indiase mede-onderzoeker zouden Aziatische olifanten het liefst gelijkstellen aan de mensapen waar het gaat om de klassering van hun cognitieve prestaties. Niet alleen gebruiken deze dikhuiden takken om vliegen van zich af te slaan, ook maken ze dit gereedschap eerst `op maat' als de takken te groot of te wijd vertakt zijn om er goed mee te kunnen zwaaien (Animal Behaviour, nov.).

Werktuiggebruik op zichzelf is onder dieren betrekkelijk algemeen gebleken. Daardoor voldoet het niet meer als criterium voor het vaak zo gewenste onderscheid tussen mens en dier, en is het ook lang niet altijd een blijk van werkelijk inzichtelijk gedrag. Een hogere norm, het vermogen tot vervaardiging van werktuigen in beste vorm weer met behulp van werktuigen maakt de club met inzicht handelende dieren weer wat selecter. Aziatische olifanten, Elephus maximus, ontwikkelden in de loop der evolutie een opvallend grote hersenschors. Het volume ervan is groter dan dat van welk landdier ook, inclusief de primaten. De cognitieve prestaties van Aziatische olifanten zijn er dan ook naar.

Van Aziatische olifanten in gevangenschap was het werktuiggebruik om vliegen te verjagen al bekend. In het nieuwe onderzoek registreerde het onderzoeksteam dat gedrag ook bij wilde dieren in een groep van 33 volwassen olifanten en een kalfje in het Nationale Park Nagarhole, Karnataka, India. Acht wilde dieren pasten de techniek regelmatig toe.

Vervolgens gaven de onderzoekers door de mens gehouden olifanten, die onder natuurlijke omstandigheden in datzelfde park leven, uiteenlopende keuzes bij zulk werktuiggebruik. Dertien, regelmatig door insecten geplaagde dieren kregen takken aangeboden die ongeschikt waren voor onmiddellijk gebruik. Ze waren ofwel te lang, ofwel te `bossig' om effectief te zijn als afweermiddel. De takken werden in twee sessies aangeboden, en iedere olifant kreeg vijf minuten om de keuze te maken: zwaaien met een onhandig grote tak of die eerst aanpassen.

De meerderheid acht van de dertien bewerkte het aangeboden materiaal tot een kleinere, beter hanteerbare tak, in ten minste een van de twee sessies. Dat werktuig werd vervolgens doelgericht gebruikt; simpele slooplust was er dus niet bij. Er waren verschillende stijlen van aanpak. De meest gebruikelijke was de voet-slurfmethode: door een eind van de hoofdtak onder een voorvoet vast te zetten kan de olifant er vervolgens zijtakken of een deel van het andere uiteinde van de hoofdtak afbreken.

Aan kwantitatieve en controleerbare gegevens over cognitief olifantengedrag staat nog weinig op papier. Het onderzoek werkt dus statusverhogend voor olifanten binnen de vergelijkende gedragswetenschap. De onderzoekers houden geen reserve: een Aziatische olifant is zeker zo slim als een mensaap, in ieder geval waar het om werktuiggebruik gaat.