Opa leeft er lekker op los

Een ziekenhuisbed op wieltjes, daaronder een fles met een laagje urine, en erin een hoopje rimpels met een grote neus: opa. Opa vertelt over zijn leven, op zijn sterfbed, aan zijn kleinzoon. De Duitse Jutta Bauer tekende en schreef een gevoelig, luchtig prentenboek over zware en tegelijkertijd gewone zaken in een mensenleven. Haar eenvoudig aandoende manier van tekenen doet denken aan de illustraties van Sempe in de boekjes van Goscinny over een heel ander gewoon jongetje, De kleine Nicolaas.

Opa heeft geluk gehad, zegt hij. Hij was nooit bang, omdat hij niet goed wist wat te vrezen. Laf was hij ook niet, staat er, en de jongen die opa ooit was, maakt op het plaatje een lange neus naar een legerofficier met het hakenkruis op zijn bovenarm. `Ik wist niet hoe gevaarlijk dat kon zijn. Mijn vriend Jozef wist dat wel. Hij was veel banger. Op een dag was hij verdwenen.' Vrolijk snaterend zie je opa lopen naast een ander jochie, met een geknepen mondje, in grijze kleren met een Davidssterretje op zijn jas.

Op weg naar school, vertelt opa, rende hij elke dag over een plein waar een beeld van een engel stond. Daar keek hij nooit écht naar. Opa heeft er geen weet van dat deze engel hem zijn leven lang beschermde. De engel, een dikke doorzichtige dame met een knot en een zware boezem, stopt de bus die opa als jongen bijna overrijdt. Ze behoedt hem voor boeven en valkuilen. Als hij groter is, zit ze met bange ogen achter hem in een loopgraaf. Ze staat hem bij in de Hitlertijd, en later, als hij uit bedelen moet. Ze pakt zijn pasgeboren zoon aan. En als er welvaart is gekomen, behoedt ze zijn cabrio voor het storten in een ravijn.

Dit prachtige boekje stemt weemoedig en is kritisch tegelijk. Opa leeft er maar op los, zonder goed om zich heen te kijken, zonder in verzet te komen. Het leven overkomt hem. Tegelijkertijd is dat zo herkenbaar en is die opa zo'n leuke jongen, met zijn liefdevolle blije hoofd, als hij bijvoorbeeld naast zijn pas bevallen vrouw zit. Bauers tekst is summier, de tekeningen moeten de woorden van een interpretatie voorzien. Jutta Bauer laat daarbij de lezer de ruimte. Kinderen zullen Opa en het geluk waarschijnlijk zien als gewoon een geestig, en ook wel spannend boekje over de avonturen van een man. Ook op die manier is Opa en het geluk zeer de moeite waard. Het is een prentenboek voor alle leeftijden.

Bauer, die met inkt tekende en haar illustraties met waterverf kleurde, is goed in veelzeggende details. Grappig zijn de kleine aanwijzingen die ze in haar tekeningen vaak verstopt. Een hondje huilt mee met zijn bazin om het vioolspel in een restaurant. Af en toe is zo'n detail dieptragisch. Een rijtje mensen wordt weggevoerd door een bruin figuurtje met een pet. Had iedereen maar zo'n engel als opa.

Jutta Bauer: Opa en het geluk. Uit het Duits vertaald door Jacques Dohmen. Querido, 45 blz. eur 11,96