`Ik schrijf om het leven op orde te houden'

Nuala O'Faolains historische roman over de `potato famine', werd almaar autobiografischer, vertelt de Ierse schrijfster. ,,Ik wilde dat de seks gezellig was, liefhebbend en ...middelbaar.'

Nuala O'Faolain maakt geen geheim van de autobiografische achtergrond van haar debuut Ik droom van jou. Oorspronkelijk wilde de Ierse schrijfster een historische roman schrijven over de echtgenote van een Engelse landheer in het westen van Ierland die van overspel met de stalmeester werd beschuldigd ten tijde van de potato famine. ,,Mijn plan was om, op basis van enkele oude juridische documenten over de rechtzaak tegen haar, een boek te schrijven over Marianne Talbot; een soort fictionele geschiedenis van wat haar is overkomen', vertelt O'Faolain in de keuken van haar huis in Dublin, tussen het pocheren van een paar eieren en een meeting met haar werkgevers bij The Irish Times door. ,,Maar gaandeweg kwam ik erachter dat ik niet zozeer geïnteresseerd was in het schrijven van een roman, maar in het nadenken over mijn eigen leven, en mezelf op de been houden. Ik weet dat je zoiets niet hoort te zeggen, als je als schrijver serieus genomen wilt worden. Maar feit is dat ik een vrouw ben van middelbare leeftijd, en op een of andere manier probeer te accepteren wat er tot nu toe gebeurd is in mijn leven, om er zo positief mogelijk tegenover te staan. Schrijven en boeken zijn instrumenten om mijn leven op orde te houden.'

Zodoende verdween Marianne Talbot enigszins naar de achtergrond, en ging de hoofdrol in het boek naar reisjournaliste Kathleen De Burca, die tijdens haar research naar de aanleiding tot de rechtzaak, verdiept raakt in de geschiedenis van het West-Ierland tijdens de famine, van 1845 tot 1849. Zij is degene die al snel uitpakt als het alter ego van O'Faolain. En uiteindelijk werd Ik droom van jou een zeer persoonlijk boek.

Columns

Tot vijf jaar gelden was Nuala O'Faolain in Ierland en Groot-Brittannië vooral bekend als tv-producer, criticus en door haar columns in The Irish Times. In 1996 bracht een kleine uitgeverij een bundeling van deze columns uit. ,,Een zeer goedkope manier om een boek te maken', aldus de schrijfster. ,,ze hoeven niet eens de spelling te checken.' Het veranderde echter haar leven. De inleiding die ze voor het boek schreef liep zodanig uit de hand, dat het uitmondde in een boek op zich: O'Faolains autobiografie Are you somebody?

Hierin beschrijft ze haar jeugd in Dublin, haar familie en hoe ze uiteindelijk als vrouw haar weg vond door de literaire kringen. De literaire kritiek roemde het als `oprecht, levendig en prachtig gestileerd', en Are you somebody? werd een bestseller – in Ierland en later in wereldwijde vertaling. ,,Ik heb gezien hoe het in boekwinkels rechtstreeks uit de doos werd verkocht, ze kregen de kans niet om het op de planken te zetten,' vertelt O'Faolain, nog steeds met enig ongeloof. Waarom sloeg haar autobiografie zo aan, denkt ze? ,,Simpelweg omdat het zo bijzonder was dat een vrouwelijke schrijver in Ierland open over haar leven sprak.'

In Ik droom van jou evalueert hoodpersoon Kathleen haar eigen leven, terwijl ze meer te weten probeert te komen over dat van Marianne Talbot. O'Faolain heeft melodrama en drammerigheid weten te vermijden. Het verhaal van Kathleen, die haar middelbare leeftijd en haar eigen tragische familiegeschiedenis probeert te accepteren, is subtiel verweven met de geschiedenis van Marianne Talbot, en met historische informatie over de famine. ,,Ik wilde de lezer wat leren', aldus de schrijfster. ,,Over Ierland en vooral over de negentiende eeuw, en alles wat er toen gebeurd is.'

De famine is volgens O'Faolain niet alleen een zwarte bladzijde in de geschiedenis van Ierland, maar ook een catastrofe die nog steeds door-echoot in de Ierse samenleving . ,,Het is zichtbaar aan hoe de Ieren vandaag de dag zijn,' zegt ze, ,,dat hen iets vreselijks is overgekomen, niet al te lang geleden. Hun wildheid, hun hang naar mysterie en vooral zoals ze zich verschuilen achter hun charmes, dat alles getuigt hiervan. Ook een land, een volk kan een trauma hebben. Letterlijk het leven van iedereen werd beïnvloed door de famine. Eén op de twee Ieren stierf of emigreerde. Overleven ging ten koste van de zwakkeren, dat was onontkoombaar. Dit alles speelde zich slechts drie generaties geleden af, dan kun je toch niet zeggen dat het vandaag de dag geen invloed meer heeft?'

De verschrikkingen van de famine komen in de roman zeker tot leven. Maar omdat die grotendeels vanuit het perspectief van de naïeve Marianne wordt verteld, is er ook in dit deel van het verhaal geen spoor van overdreven drama. O'Faolain laat de feiten voor zich spreken. Als jonge bruid van een Engelse landeigenaar, werd zij weggerukt uit haar zorgeloze en welgestelde leventje in Londen, om in West-Ierland terecht te komen op een landgoed middenin de donkerste jaren van de famine. Na de vermeende affaire met William Mullan, de Ierse stalmeester, wordt Marianne van het landgoed verbannen. Onder begeleiding van de plaatselijke geestelijke wordt ze naar Dublin gestuurd, en uiteindelijk belandt ze in een inrichting in Engeland.

Kwaadaardig

,,Het verhaal van Marianne Talbot ís echt gebeurd', zegt O'Faolain. ,,Ze werd in een inrichting gedumpt, ze is echt haar verstand en haar dochter verloren. Maar de bronnen die ik gevonden heb spraken elkaar tegen over de vraag of ze onschuldig was, of dat ze echt een affaire met Mullan had. Heel goed mogelijk is dat Marianne slachtoffer was van een kwaadaardige intrige van haar echtgenoot, die van haar af wilde omdat ze na de geboorte van hun dochter geen mannelijke erfgenaam meer kon baren. Zeker waar is dat Mullan haar heeft gevolgd naar Dublin, en heeft geprobeerd in contact te komen met Marianne. Ik kan tegenwoordig nog amper door Dominick Street lopen, de straat waar dat zich afspeelde. Er moet daar zoveel pijn en verdriet zijn geweest.'

Hoewel er tal van overeenkomsten tussen haarzelf en Kathleen zijn – beiden zijn alleenstaand en van middelbare leeftijd, wonen lange tijd in Londen om daarna naar Ierland terug te keren – is de hoofdpersoon uit haar roman toch geen zelfportret, aldus O'Faolain. ,,Kathleen is om te beginnen veel optimistischer dan ik, en in de loop van het boek wordt ze een heel ander persoon. Door terug naar Ierland te gaan, en haar verleden te accepteren, hervindt ze zichzelf als vrouw – en vooral als Ierse vrouw. En ja, uiteindelijk is ze als vrouw van middelbare leeftijd tevreden met zichzelf. Ik wilde dat ook laten zien in de seks-scènes in het boek; geen technische of perfecte seks beschrijven. Ik wilde dat het gezellig was, en liefhebbend en ...middelbaar.' Met de nodige zelfspot voegt ze daaraan toe: ,,Ik vraag me af hoe ik daar bij het schrijven van mijn volgende boek vanaf moet komen, van de melancholie en middelbare Ierse vrouwen.'

Nuala O'Faolain: Ik droom van jou. Uit het Engels vertaald door Piet Verhagen, Ambo Anthos, 440 blz. € 22,64.